หมวดหมู่: ไม่มีหมวดหมู่

วันนี้ในอดีต ๒๓ มิถุนายน ๒๔๗๗ พระยาภิรมย์ภักดี (บุญรอด เศรษฐบุตร) ผู้ก่อตั้ง บริษัท บุญรอดบริวเวอรี่ ได้นำเบียร์สิงห์ที่ต้มกลั่นจวนได้ที่ ออกเผยแพร่ครั้งแรกในงานฉลองรัฐธรรมนูญของสโมสรคณะราษฎร ซึ่งตรงกับ ๒ ปี หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ปี ๒๔๗๕ จากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบประชาธิปไตย

พระยาภิรมย์ภักดี เล็งเห็นว่าสยามในขณะนั้นยังไม่มีเบียร์ที่ผลิตขึ้นภายในประเทศ กำไรจากการจำหน่ายเบียร์นับแสนขวดที่ขายได้ในเมืองไทยจึงไหลออกไปต่างประเทศทั้งหมด

ระยะเวลานั้น พระยาภิรมย์ภักดี ได้พบมิสเตอร์ไอเซนโฮเฟอร์ ผู้จัดการห้างเพาส์ปิกเคนปัก และได้ลิ้มรสเบียร์เยอรมันแล้วถูกใจ และคิดว่าน่าจะทำขายในเมืองไทยได้ จึงได้ยื่นหนังสือขออนุญาตตั้งโรงต้มกลั่นเบียร์แห่งแรกของประเทศไทย ในปี ๒๔๗๔

“บุญรอด” จดทะเบียนเป็น “บริษัท บุญรอดบริวเวอรี่ จำกัด” ด้วยทุน ๖ แสนบาท เมื่อวันที่ ๔ สิงหาคม ๒๔๗๖ โดยในระหว่างการก่อสร้าง พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี เสด็จฯ ไปทอดพระเนตรการก่อสร้าง

พิธีเปิดป้ายบริษัท บุญรอดบริวเวอรี่ เกิดขึ้นในวันที่ ๖ กรกฎาคม ๒๔๗๗ โดยมีสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าฯ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ พระปิตุลาในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งขณะนั้นทรงดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ เสด็จมาเป็นองค์ประธานในพิธีและทรงเปิดป้ายชื่อบริษัท

บริษัทบุญรอดฯ เปิดตัวเบียร์ยี่ห้อโกลเด้นไคท์และสิงห์ ขายราคาขวดละ ๓๒ สตางค์ ด้วยความเพียรพยายามของพระยาภิรมย์ภักดี บริษัทฯ สามารถครองตลาดเบียร์ได้ถึงร้อยละ ๔๐ หลังก่อตั้งบริษัทได้หนึ่งปีครึ่ง

พระยาภิรมย์ภักดี ผู้สร้างตำนานเบียร์แห่งแรกของประเทศไทย เสียชีวิตลงเมื่อวันที่ ๒๓ มีนาคม ๒๔๙๓ สิริอายุ ๗๗ ปี

ขอบพระคุณ หนังสือ สิงห์ปกรณัม
นิตยสารสารคดี ฉบับมิถุนายน ๒๕๔๓

รศ.ดร.ปวิน ชัชวาลพงศ์พันธ์สังหารหมู่โรมานอฟในเดือนตุลาคมได้เกิดรัฐประหารบอลเชวิกล้มรัฐบาลก่อนหน้านั้น ซึ่งเป็นรัฐประหารที่นำโดยเลนินและทรอตสกี จากนี้อนาคตของโรมานอฟตกอยู่ในมือของศัตรูสำคัญที่สุดต่อสถาบันกษัตริย์รัสเซีย เจ้าหญิงโอลก้าได้รับข่าวนี้และรู้สึกเสียใจที่ชาวรัสเซียต่อต้านสถาบันกษัตริย์และรังเกียจพ่อของเธอ ในวันที่ 3 มีนาคม 2461 (ค.ศ. 1918) รัฐบาลบอลเชวิกได้ลงนามในสนธิสัญญาสันติภาพกับเยอรมนี แต่แม้สงครามกับเยอรมนีจะจบลง รัสเซียก็ต้องเผชิญหน้ากับสงครามกลางเมืองระหว่างกองทัพแดงบอลเชวิกกับกองทัพขาวที่เป็นกลุ่มต่อต้านคอมมิวนิสต์ บอลเชวิกกังวลใจว่ากลุ่มกองทัพขาวจะสถาปนาสถาบันกษัตริย์ขึ้นอีกครั้งหนึ่ง จึงสั่งการให้ย้ายสถานที่กักขังครอบครัวโรมานอฟ[i] แต่เจ้าชายอเล็กซี่ป่วยหนักมาก จึงถูกทิ้งให้อยู่ที่ Tobolsk กับโอลก้า ทาธิอาน่า และอนาสตาเซีย คงมีแต่เพียงนิโคลัส อเล็กซานดร้า และมาเรียที่เดินทางล่วงหน้าไปก่อน ในที่สุด ความหวาดกลัวว่าครอบครัวจะต้องถูกแยกออกจากกันก็ได้มาถึง การบอกลาวันนั้นเต็มไปด้วยน้ำตาและความโศกเศร้า เด็กๆ ไม่รู้ว่าจะได้เจอพ่อแม่ของพวกเขาอีกเมื่อใด ทีแรกนิโคลัสและอเล็กซานดร้าคิดว่าพวกเขาจะถูกพาไปยังมอสโก (เมืองหลวงใหม่ของบอลเชวิก) แต่พวกเขากลับถูกพาไปเมือง Yekaterinburg ที่ห่างจากเมืองหลวงไปทางตะวันออกถึง 1,000 ไมล์ และถูกกักขังในบ้านพักที่ชื่อว่า Ipatiev ทุกวันนี้ บ้านหลังนี้ไม่มีอยู่แล้ว แต่เป็นที่ตั้งของโบสถ์ Church on the Blood แทน โบสถ์นี้ถูกสร้างขึ้นเพื่อระลึกถึงการแต่งตั้งให้ครอบครัวโรมานอฟเป็นนักบุญในปี 2546 (ค.ศ. 2003) และกลายมาเป็นสถานที่จาริกแสวงบุญที่สำคัญแห่งหนึ่งของรัสเซียสามคนที่ถูกย้ายไปยังเมือง Yekaterinburg ล่วงหน้านั้นรู้สึกว่ามันไม่ใช่การถูกกักขังในบ้านอีกต่อไป แต่มันคือเรือนจำที่แท้จริง เรือนจำแห่งนี้มีรั้วไม้สูง มีผู้รักษาความปลอดภัยอย่างหนาแน่น และเมื่อพวกเขาต้องการไปห้องน้ำ ก็จะมีผู้คุมตามไปด้วยทุกครั้ง พวกเขาถูกข่มขู่ ถูกดูหมิ่น ดังปรากฏให้เห็นจากข้อความในห้องน้ำที่ถูกเขียนเพื่อระบายความรู้สึกของครอบครัวโรมานอฟ พวกเขาเริ่มเข้าใจว่าเกมการเมืองเปลี่ยนไปแล้ว และเปลี่ยนไปในทางที่จะไม่ส่งผลดีต่อโรมานอฟ เมื่อครั้งที่อยู่ที่ Tobolsk อย่างน้อยเด็กสาวยังได้มองเห็นผู้คนจากหน้าต่าง แต่การถูกกักขังในเรือนจำใหม่นั้น พวกเขาแทบไม่มีอิสรภาพเหลืออยู่เลย ต่อมาในวันที่ 20 พฤษภาคม อเล็กซี่และพี่สาวอีก 3 คนได้เริ่มการเดินทางมายัง Yekaterinburg โดยเรือ ผู้สังเกตการณ์วันนั้นเขียนบรรยายว่า เจ้าหญิงโอลก้าเปลี่ยนจากหญิงสาววัย 22 มาเป็นเสมือนหญิงวัยกลางคนที่ดูกร้านและทรุดโทรม ในที่สุดวันที่ 23 พฤษภาคม ครอบครัวโรมานอฟทั้งหมดได้กลับมาพบกันอีก การถูกกักขังในเรือนจำนี้ยิ่งทำให้สมาชิกในครอบครัวเบื่อหน่ายกับชีวิตประจำวันมากขึ้น และก็เข้าใจว่าจุดจบอาจมาถึงในไม่ช้า แต่ก็ยังไม่เข้าใจเสียทีเดียวว่าจุดจบนั้นคืออะไร ความเบื่อหน่ายทำให้พวกเขาต้องการมีบทสนทนากับผู้ที่คุมขังพวกเขา ในบรรดาเจ้าหญิงทั้งหมด มาเรียเป็นหญิงสาวที่เปิดกว้างและได้พัฒนาความสัมพันธ์กับผู้คุมขัง หนึ่งในนั้นคือนายทหารที่ชื่อว่า Ivan Skorokhodov ในวันคล้ายวันเกิดของมาเรีย เขาได้นำเค้กวันเกิดมาให้มาเรีย ความสัมพันธ์ที่พัฒนาไปอย่างรวดเร็วได้ถูกสกัดลงอย่างรวดเร็วเช่นกัน ทั้งมาเรียและครอบครัวทั้งหมดถูกกักขังแบบเข้มงวดมากขึ้น และนายทหารคนนั้นได้ถูกปลดจากตำแหน่งและถูกจองจำเช่นกัน เหตุการณ์นี้ยังส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ในครอบครัวโรมานอฟด้วย อเล็กซานดร้าไม่เห็นชอบกับวิธีที่มาเรียพัฒนาความสัมพันธ์กับผู้คุมขังเยี่ยงนั้นขณะเดียวกัน รัฐบาลบอลเชวิกกำลังพิจารณาถึงอนาคตของโรมานอฟ ทรอตสกีต้องการนำนิโคลัสเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมในกรุงมอสโก แต่สมาชิกที่เหลือต้องการทางออกแบบอื่น โดยอ้างว่าหากนิโคลัสยืนยันความบริสุทธิ์ในระหว่างดำรงตำแหน่งซาร์ ก็จะมีส่วนลดทอนความชอบธรรมของการทำปฏิวัติได้ ดังนั้น การพิจารณาไต่สวนนิโคลัส ก็คือการพิจารณาไต่สวนคณะที่ทำการปฏิวัติเช่นกันเช้าวันจันทร์ที่ 15 กรกฎาคม หญิงทำความสะอาด 4 คนได้เดินทางมาดูแลความเรียบร้อยที่บ้านพัก Ipatiev พวกเขาเป็นพลเรือนชุดสุดท้ายที่ได้เห็นครอบครัวโรมานอฟขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ พวกเขารู้สึกตกใจที่ได้เห็นเจ้าหญิงทั้ง 4 คนในสภาพนั้น ที่ไม่มีสภาพของความเป็นเจ้าหลงเหลืออยู่ โบสถ์ Church on the Blood ได้ถูกสร้างขึ้นทับชั้นใต้ดินของบ้าน Ipatiev ซึ่งในเช้าวันที่ 17 กรกฎาคม 2461 (ค.ศ. 1918) หญิงสาว 4 คน พร้อมด้วยพ่อ แม่และน้องชายของพวกเธอถูกสังหารด้วยอาวุธปืนในระยะประชิดตัว จากนั้นถูกแทงด้วยมีดจนเสียชีวิต หลังจากได้สังหารครอบครัวโรมานอฟทั้งหมดแล้ว ร่างอันไร้วิญญาณได้ถูกฝังในหลุมในป่าใกล้เคียง คำสั่งสังหารโรมานอฟมาจากเลนินโดยตรง แต่เขาไม่ต้องการให้บอลเชวิกถูกประณามในการสังหารครั้งนี้ จึงได้มีการประกาศในชั้นแรกแต่เพียงว่า อดีตกษัตริย์นิโคลัสถูกสังหารเท่านั้น จนทำให้เกิดข่าวลือว่าเจ้าหญิงองค์หนึ่งสามารถหลบหนีไปได้ จนกลายมาเป็นเรื่องเล่าขานที่ไม่รู้จักจบสิ้นโอลก้าเสียชีวิตด้วยวัยเพียง 22 ปี ทาธิอาน่า วัย 21 ปี มาเรีย 19 ปี และอนาสตาเซีย 17 ปี หญิงสาวทั้ง 4 คนนี้ได้กลายมาเป็นสัญลักษณ์ของการปฏิวัตินองเลือด พวกเธอถูกเลี้ยงดูด้วยความบริสุทธิ์ไร้เดียงสา จนกระทั่งต้องจบชีวิตลงพร้อมไปกับการล่มสลายของสถาบันกษัตริย์ในรัสเซีย[i] Zhand Shakibi, Human Agency and the Making of Revolution in France, Russia and Iran, (London and New York, I.B.Tauris, 2007), p.6.

รศ.ดร.ปวิน ชัชวาลพงศ์พันธ์การปฏิวัติล้มสถาบันกษัตริย์ในวันที่ 16 ธันวาคม 2459 (ค.ศ. 1916) รัสปูตินได้หายตัวไป สองวันหลังจากนั้น มีข่าวว่าเขาได้ถูกฆาตกรรมอย่างโหดเหี้ยม โดยถูกลอบวางยาพิษ ถูกยิง และทุบตีจนเสียชีวิตภายในห้องใต้ดินในวัง Moika Palace ซึ่งเป็นบ้านพักของเจ้าชาย Felix Yusupov ทายาทมหาเศรษฐีตระกูลยูซูพอฟ ที่ได้แต่งงานกับหลานของนิโคลัสที่มีชื่อว่า เจ้าหญิง Irina Alexandrovna การเสียชีวิตของรัสปูตินสร้างความเศร้าโศกให้กับอเล็กซานดร้าอย่างยิ่ง[i] ในขณะที่สมาชิกคนอื่นๆ ของโรมานอฟหวังว่าการสังหารรัสปูตินจะเป็นจุดเริ่มต้นของการทำรัฐประหารต่อครอบครัวนิโคลัส รวมไปถึงการกำจัดบทบาททางการเมืองของอเล็กซานดร้าด้วย แม้แต่พระราชชนนียังเข้าเป็นพันธมิตรกับฝ่ายตรงข้ามของนิโคลัส แต่แล้วความปรารถนาของพวกเขาต้องสูญเปล่า เพราะมันยิ่งผลักดันให้นิโคลัสและอเล็กซานดร้าถอยห่างจากประชาชนมากขึ้นไปอีก และไม่ยินยอมที่จะปฏิรูปสถาบันกษัตริย์แต่อย่างใด ในเดือนกุมภาพันธ์ 2450 (ค.ศ. 1917) ครอบครัวนิโคลัสตัดขาดจากสมาชิกโรมานอฟอื่นๆ อย่างแท้จริง ตัดตัวเองออกจากวิกฤตทางการเมือง และยังใช้ชีวิตในวังเหมือนกับไม่มีเรื่องที่ต้องกังวลใจใดๆ ทั้งสิ้น เมื่อนิโคลัสได้รับรายงานว่ามีการประท้วงของประชาชนเกิดขึ้น เขาไม่ยินยอมที่จะปรองดองกับผู้ประท้วง และยังได้สั่งการให้กองทัพใช้กำลังกับผู้ต่อต้าน แต่กองทัพเลือกที่จะยืนอยู่ข้างประชาชน และในวันที่ 27 กุมภาพันธ์ การประท้วงเริ่มเปลี่ยนรูปแบบไปสู่การปฏิวัติ อเล็กซานดร้ายังไม่ยอมรับว่าการปฏิวัติกำลังจะเกิดขึ้นแล้วจริงๆ คิดว่าเป็นแค่ “พายุในถ้วยชา” ซึ่งจะสลายไปในที่สุด กษัตริย์นิโคลัสได้รับคำแนะนำจากคณะรัฐมนตรีว่าการสละราชสมบัติอาจเป็นทางแก้ไขปัญหาการเมืองที่รุนแรงมากขึ้น แต่นิโคลัสก็ไม่ฟังคำแนะนำนั้นจนวันที่ 2 มีนาคม หลังจากโรมานอฟปกครองรัสเซียมากว่า 3 ศตวรรษ นิโคลัสก็ถูกบังคับให้สละราชสมบัติ รวมถึงการสละราชสมบัติที่จะเป็นของเจ้าชายอเล็กซี่ด้วย จากนั้นอีก 1 สัปดาห์ นิโคลัสตัดสินใจบอกข่าวนี้กับครอบครัวของเขา และถูกตั้งคำถามมากมายจากลูกๆ เช่น ใครจะเป็นพระเจ้าซาร์คนต่อไป แล้วพวกเขายังจะอยู่ในพระราชวังได้ไหม เป็นต้น จากนั้น วันที่ 9 มีนาคม สมาชิกครอบครัวนิโคลัสถูกขังในวังของตัวเอง (house arrest) เป็นเรื่องตลกร้ายที่ครอบครัวต้องการอยู่อย่างโดดเดี่ยวจากประชาชน และวันนี้การอยู่โดดเดี่ยวนี้ได้เกิดขึ้นจริง พวกเขาไม่ได้รับอนุญาตให้เดินทางออกจากพระราชวัง ไม่สามารถรับแขก ทำได้แค่เพียงรับโทรศัพท์และโทรเลขเท่านั้น สำหรับลูกๆ ของนิโคลัส นี่คือการถูกปลุกให้ตื่นจากความฝัน ผู้ที่เคยเป็นคนดูแลเจ้าหญิงและเจ้าชายเหล่านี้กลายมาเป็นผู้ออกคำสั่งต่อพวกเขา ส่วนหนึ่งการลงจากบัลลังก์ก็สร้างความรู้สึกโล่งใจให้แก่นิโคลัส แม้ว่าเขาไม่เคยแสดงความรู้สึกต่อการต้องสละราชสมบัติแต่อย่างใด ความหวังของเขาขณะนั้นคือการได้อยู่กับครอบครัว และในที่สุด การได้รับอนุญาตให้ลี้ภัยภายในรัสเซียเอง หรือในต่างประเทศ และเนื่องจากนิโคลัสมีวงศาคณาญาติมากมายทั่วยุโรป เขาจึงหวังว่าไม่ว่าจะเกิดอะไรขึ้นกับเขา จะมีคนช่วย “ไถ่” ตัวเขาได้เสมอ ความคิดเช่นนี้แสดงว่านิโคลัสไม่ได้ตระหนักเลยว่าอันตรายที่รอคอยเขาอยู่นั้นรุนแรงขนาดไหน หลังจากการปฏิวัติ กษัตริย์จอร์จที่ 5 ซึ่งเป็นญาติของนิโคลัส ได้เสนอสถานะลี้ภัยทางการเมืองให้เขาทันที แต่ลูกสาวทั้ง 4 คนกลับป่วยหนักในช่วงนั้น จึงไม่สามารถเดินทางได้ หากพวกเขาไหวตัวทัน หนีออกทางตอนเหนือของเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กเพื่อลี้ภัยที่อังกฤษ พวกเขาอาจรอดชีวิต ต่อมาเมื่อเจ้าหญิงเหล่านั้นหายเป็นปกติ กษัตริย์จอร์จกลับเปลี่ยนใจ อนาคตของโรมนอฟ ณ จุดนี้มีความไม่แน่นอนเป็นอย่างมาก เมื่อเวลาผ่านไป นิโคลัสและลูกสาวเริ่มที่จะปรับตัวกับความเปลี่ยนแปลงได้ แต่อเล็กซานดร้าต่างหากที่ไม่สามารถยอมรับกับสภาพความเป็นอยู่แบบใหม่หลังจากถูกกักตัวอยู่ในพระราชวังนานถึง 5 เดือน ในที่สุดครอบครัวนิโคลัสก็เดินทางออกจากพระราชวังเป็นครั้งสุดท้าย เมื่อวันที่ 1 สิงหาคม เวลา 6:10 น. พวกเขาขึ้นรถไฟที่สถานี Alexandrovsky โดยที่ไม่รู้ว่าจุดหมายปลายทางคือที่ใด เพียงแต่ได้รับการแจ้งว่าจะเป็นการเดินทางไปยังทิศตะวันออกและเป็นการเดินทางไกล โดยให้เตรียมเสื้อผ้าที่ให้ความอบอุ่นจำนวนมากไปด้วย นี่จะเป็นครั้งแรกที่เจ้าหญิงและเจ้าชายของโรมานอฟจะได้เห็นอาณาจักรรัสเซียที่พวกเขาไม่เคยย่างกรายไปก่อน การเดินทางใช้เวลา 4 วันผ่านไซบีเรีย จุดมุ่งหมายของการเดินทางนั้นถูกกำหนดให้ครอบครัวโรมานอฟห่างไกลจากสาธารณชนมากที่สุด ไกลพอที่กลุ่มรอยัลลิสต์จะไม่สามารถให้ความช่วยเหลือได้ นั่นคือเมือง Tobolsk ห่างจากเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กถึง 1,700 ไมล์ และจะเข้าถึงได้ด้วยเรือเท่านั้น ในช่วงฤดูหนาวในไซบีเรียที่ยาวนาน 7 เดือน แม่น้ำกลายเป็นน้ำแข็ง จึงถูกตัดออกจากโลกภายนอก บ้านพักใหม่ของครอบครัวโรมานอฟเปรียบเสมือนเรือนจำที่สกปรก มีกลิ่นอับ ไม่มีเฟอร์นิเจอร์สวยหรู ระบบท่อน้ำไม่ทำงานในบางครั้ง แม้ว่าพวกเขาจะถูกขังภายในบ้าน แต่สิ่งแวดล้อมใหม่ในไซบีเรียกลายมาเป็นสิ่งที่เปิดโลกทัศน์ของหญิงสาวโรมานอฟ แม้แต่ผู้คุมขังยังแปลกใจในความไร้เดียงสาของเด็กหญิงเหล่านี้ และเห็นว่าพวกเธอไม่ได้รับการศึกษาที่ดีจากราชสำนัก เจ้าหญิงเหล่านี้ไม่เคยพบเห็นคนพื้นเมืองไซบีเรียมาก่อน และได้จ้องมองพวกเขาด้วยความประหลาดใจเหมือนกับได้เดินทางมาอยู่อีกโลกหนึ่ง ส่วนกิจกรรมของครอบครัวในระหว่างถูกกักบริเวณก็มีไม่มาก อาทิ ออกกำลังกาย เดินเล่นในบริเวณบ้านเพื่อรับลมและแสงแดด เมื่อย่างเข้าฤดูหนาวอย่างเต็มที่ อุณหภูมิลดลงเหลือลบ 20 องศา สภาพภายในบ้านหนาวเหน็บ ชีวิตที่ผ่านไปแต่ละวันมีแต่ความน่าเบื่อหน่าย ต้องทำกิจกรรมซ้ำๆ พวกเขากระหายข่าวที่มาจากโลกภายนอก เพื่อจะได้รับรู้ถึงความเคลื่อนไหวที่เกิดขึ้น[i] รัสปูตินถูกกลุ่มรอยัลลิสต์รัสเซียสังหารอย่างโหดเหี้ยม เพราะเชื่อว่าเขาคือผู้อยู่เบื้องหลังการครอบงำนิโคลัสและอเล็กซานดร้า หลังจากเสียชีวิต อเล็กซานดร้าได้นำร่างรัสปูตินมาฝังไว้ที่ Tsarskoye Selo แต่เมื่อคณะปฏิวัติได้ทำการล้มสถาบันกษัตริย์ ศพของรัสปูตินถูกขุดขึ้นมาเผาอีกครั้ง แต่ได้มีเรื่องเล่าว่า ในระหว่างการเผา ศพของรัสปูตินกลับเคลื่อนมาอยู่ในท่านั่งด้วยตัวเอง (ซึ่งน่าจะเป็นผลมาจากการเผาอย่างไม่ถูกวิธี) เรื่องเล่าแบบนี้ยิ่งทำให้คนเชื่อว่ารัสปูตินคือผู้วิเศษจริงๆ

ตามที่อาจารย์ธงชัย ได้กล่าวไว้ ความเป็นเกย์ของรัชกาลที่ 6 เป็นหนึ่งในความลับที่ถูกเก็บรักษาไว้ในหมู่นักประวัติศาสตร์ไทย วชิราวุธปกครองสยามตั้งแต่ 2453-2468 และแม้ว่าจะมีการอ้างอิงถึงรสนิยมทางเพศของเขาทั้งในภาษาอังกฤษและภาษาไทย แต่ก็ไม่ค่อยมีใครพูดถึงอย่างกว้างขวาง ที่แน่ๆ ไม่มีอยู่ในแบบเรียนทางประวัติศาสตร์ของไทย อ ธงชัย กล่าวว่า ความนิยมรักร่วมเพศของรัชกาลที่ 6 เป็นที่รู้กันทั่วไปในรั้ววังในเวลานั้น แม้รัชกาลที่ 6 มีความพยายาม 4 ครั้งที่จะแต่งงานกับแต่ล้มเหลวทั้งหมด (เพื่อปกปิดความเป็นเกย์) ในที่สุดเขาก็แต่งงานสามครั้งแต่การสมรสมีอยู่แค่ในช่วงเวลาสั้นๆ และสถานะของภรรยาของเขาจะถูกลดระดับทันทีเมื่อเลิกลากันไปแล้ว

อ่านเพิ่มเติมที่ [http://gayinfluence.blogspot.com/2013/06/king-vajiravudh-rama-vi-of-siam.html](http://gayinfluence.blogspot.com/2013/06/king-vajiravudh-rama-vi-of-siam.html)

รศ.ดร.ปวิน ชัชวาลพงศ์พันธ์ความหมายของสงครามในปี 2457 (ค.ศ. 1914) โอลก้ามีอายุ 18 ปี และทาธิอาน่าอายุ 16 ปี เปลี่ยนผ่านจากวัยเด็กไปสู่วัยรุ่น และเพื่อให้การทำหน้าที่ของการเป็นเจ้าหญิงสมบูรณ์แบบ จึงได้มีการเริ่มกระบวนการหาคู่ที่เหมาะสมให้กับหญิงสาวทั้งสอง หากเปรียบกับยุคสมัยใหม่ เจ้าหญิงทั้งสองคงไม่ต่างจากเจ้าหญิงไดอาน่าที่เป็นที่หมายปองของชายหนุ่มทั่วไป เป็นสตรีที่มีความเพียบพร้อม มีเลือดขัตติยาอย่างสมบูรณ์แบบ แต่เบื้องหลังภาพลักษณ์นี้ ไม่ได้สวยงามดังที่หลายคนวาดภาพไว้ แม้นิโคลัสจะเป็นพ่อที่ทุ่มเทให้กับลูก แต่เขาก็เป็นกษัตริย์ที่ไร้ความสามารถ และฝ่ายค้านก็จ้องที่จะทำลายเขา บังคับให้ครอบครัวเขาต้องหลบหนีไปจากสังคมด้วยคำนึงถึงความปลอดภัย เสรีภาพของลูกยังต้องถูกลิดรอนโดยผู้เป็นแม่ ผู้ที่เลี้ยงลูกสาวทั้ง 4 คนภายใต้เงาของลูกชายคนเล็ก จึงอาจกล่าวได้ว่าแม้จะอยู่ในบ้านของตัวเอง แต่ลูกสาวเสมือนถูกจับให้อยู่ในห้องขัง ไม่มีโอกาสมีเพื่อน หรือไปพบญาติ อเล็กซานดร้าไม่ยอมรับว่าลูกได้โตเป็นสาวแล้ว เธอยังคงปฏิบัติกับลูกเหมือนเป็นเด็กน้อย ซึ่งก็ทำให้ลูกสาวมองตัวเองเป็นเด็กน้อยเช่นกัน นอกจากนี้พวกเธอยังไม่มีโอกาสได้ติดต่อกับบุคคลภายนอกที่อาจช่วยให้เธอมีวุฒิภาวะมากขึ้นตามวัยอีกด้วย ดังนั้’น เมื่อกระบวนการหาคู่สมรสได้เริ่มขึ้น ทั้งโอลก้าและทาธิอาน่าไม่มีความพร้อมในการใช้ชีวิตคู่ เมื่อมีงานเลี้ยงครั้งใด หญิงสาวทั้ง 2 คนจึงชำเลืองมองแต่เหล่าทหารรับใช้เพราะเป็นบุคคลที่พวกเธอคุ้นเคยที่สุด ทำให้ชนชั้นนำของรัสเซียมองอย่างดูแคลนขณะที่ประเทศต่างๆ ในยุโรปกำลังเผชิญหน้ากับสงคราม หญิงสาวแห่งโรมานอฟกลับมองหาแต่ความรัก ทีแรกนิโคลัสเชื่อว่าเขาสามารถหาบุคคลที่เหมาะสมกับโอลก้าได้ นั่นคือ เจ้าชายแครอล มกุฏราชกุมารของโรมาเนีย แต่เนื่องจากเขามีชื่อเสียงในเรื่องความเจ้าชู้ จึงไม่เป็นที่พอใจของโอลก้า ครอบครัวโรมานอฟได้เดินทางไปเยือนราชวงศ์ของโรมาเนียเพื่อให้หนุ่มสาวสองคนได้รู้จักกันดีขึ้น แต่ก็ไม่เป็นผล และเมื่อโรมานอฟได้เดินทางกลับรัสเซีย โอลก้าก็กลับตระหนักได้ว่าตัวเองพลาดโอกาสที่จะออกจากรัสเซียเพื่อไปเริ่มชีวิตใหม่หนึ่งวันหลังจากที่รัสเซียประกาศสงครามกับเยอรมนี นิโคลัสและอเล็กซานดร้าปรากฏตัวที่ระเบียงพระราชวังฤดูหนาวที่เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก เชิญชวนให้ประชาชนร้องเพลง God Save the Tsar เพียง 5 วันหลังจากการสู้รบ ทหารรัสเซียจำนวน 70,000 คนเสียชีวิตและได้รับบาดเจ็บ เหตุการณ์นี้ผลักดันให้อเล็กซานดร้าออกมาร่วมกับสตรีรัสเซียนับพันที่เป็นอาสาสมัคร ปฐมพยาบาลและให้การดูแลทหารที่บาดเจ็บ รวมถึงบุตรสาวของเธอที่ได้สัมผัสสภาพสงครามและชีวิตของชาวบ้านธรรมดาทั่วไปเป็นครั้งแรก การเดินทางออกไปดูแลผู้ป่วยช่วยทำให้หญิงสาวทั้ง 4 คนเห็นโลกมากขึ้น แต่ก็มองผ่านมุมมองไร้เดียงสา บางครั้งหลังกลับจากโรงพยาบาล เด็กสาวได้มีโอกาสแวะซื้อของก่อนกลับพระราชวัง พวกเธอเพิ่งตระหนักว่าไม่รู้ว่าจะต้องช้อปปิ้งอย่างไร สงครามจึงเปรียบเสมือนการเปิดประตูของเจ้าหญิงไปสู่โลกแห่งความเป็นจริง แม้แต่เจ้าชายอเล็กซี่เอง เมื่อได้มีโอกาสออกนอกเขตพระราชวัง ก็มีความอยากรู้และสงสัยต่อการใช้ชีวิตของประชาชนทั่วไป นอกจากนี้ สงครามยังเป็นบททดสอบความสัมพันธ์ของสมาชิกครอบครัวโรมานอฟด้วย หลายครั้งที่นิโคลัสต้องไปราชการในยามสงคราม ทำให้อเล็กซานดร้าเกิดความทุกข์ใจที่ต้องห่างจากสามี แม้สามีและภริยาคู่นี้จะอยู่ในคฤหาสถ์เดียวกัน แต่ก็เขียนจดหมายถึงกันวันละหลายฉบับ หลังจากเแต่งงานมา 20 ปี จดหมายเหล่านี้พิสูจน์ให้เห็นว่าความรักของคนทั้งสองไม่ได้จืดจางลงเลย และเมื่อนิโคลัสต้องเดินทางไกล นอกจากความหวั่นเกรงในเรื่องความปลอดภัยของสามี จดหมายยังได้สะท้อนถึงความโหยหาสามีของอเล็กซานดร้าด้วย เนื้อความในจดหมายยังชี้ให้เห็นถึงความต้องการของอเล็กซานดร้าที่อยากเห็นสามีมีความเข้มแข็ง เธอร้องขอให้เขาปกครองรัสเซียด้วยกำปั้นเหล็ก นอกจากนี้ อเล็กซานดร้ายังพึ่งมนตราเพื่อช่วยขจัดภัยร้ายมิให้แผ้วพานสามี โดยการส่งวัตถุมงคลปลุกเสกโดยรัสปูตินไปให้นิโคลัส อาจกล่าวได้ว่าในยามศึกสงครามเช่นนี้ รัสปูตินมีบทบาทอย่างมากในการเป็นที่ปรึกษาของพระเจ้าซาร์ภายในฤดูร้อนของปี 2458 (ค.ศ. 1915) เมื่อสงครามได้ก่อตัวเต็มที่ ทหารรัสเซียกว่า 1,500,000 คน ต้องเสียชีวิตหรือได้รับบาดเจ็บ รัสปูตินได้แนะนำให้นิโคลัสปลดลุงของเขา Grand Duke Nikolay Nikolayevich ออกจากตำแหน่งผู้บัญชาการทหารสูงสุด แล้วเข้าดำรงตำแหน่งนี้เสียเอง และเมื่อนิโคลัสได้ครอบครองตำแหน่งนี้ เขาได้ถ่ายโอนอำนาจการบริหารประเทศไปยังอเล็กซานดร้า ซึ่งยิ่งทำให้รัสปูตินมีอิทธิพลในรัฐบาลมากขึ้น ส่วนเจ้าหญิงทั้ง 4 คน ได้ใช้เวลาในโรงพยาบาลมากขึ้นเพื่อดูแลทหารที่บาดเจ็บจากสงคราม ถือเป็นวิธีหนึ่งของการออกจากการควบคุมในพระราชวัง นับเป็นความสุขแบบหนึ่งของพวกเธอ แม้จะเป็นความสุขแบบแปลกๆ ก็ตาม ความจริงที่ว่าพวกเธอเองก็โหยหาความรักอยู่แล้ว นำไปสู่ข่าวลือที่ว่าโอลก้าและทาธิอาน่าตกหลุมรักทหารหนุ่ม ในเดือนพฤษภาคม 2458 (ค.ศ. 1915) ทหารนายหนึ่งจากจอร์เจียที่มีชื่อว่า Dmitry Shakh-Bagov ได้รับบาดเจ็บจากสงครามและเข้ารับการรักษาพยาบาลจนได้พบกับโอลก้า ต่อมาทั้งคู่ได้ตกหลุมรักต่อกัน แต่ยังไม่ทันที่ความรักจะได้สานต่อ ดมิทรีก็ถูกส่งตัวกลับไปยังสนามรบ จนในปีถัดมา เมื่อดมิทรีได้รับบาดเจ็บอีกและถูกส่งตัวมารักษาพยายาล เขาจึงได้พบกับโอลก้าอีกครั้ง ทั้งคู่สานต่อความรักที่สะดุดไปเมื่อปีก่อน แต่ความรักของทั้งคู่เป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้สำหรับสังคมรัสเซียยุคนั้น หากโอลก้าเลือกได้ เธอคงจะเลือกใช้ชีวิตอยู่กับนายทหารธรรมดาอย่างดมิทรี หลังจากหายดีแล้ว ดมิทรีได้ออกจากโรงพยาบาลในปี 2459 (ค.ศ. 1916) และนั่นเป็นครั้งสุดท้ายที่ทั้งสองคนได้พบและบอกลา ดมิทรีกลายเป็นเพลิงเผาไหม้ในจิตใจของโอลก้าตลอดไปสงครามยังหมายถึงความจำเป็นที่โรมานอฟต้องพึ่งการโฆษณาชวนเชื่อ โดยการสร้างภาพลักษณ์ความห่วงใยของกษัตริย์ที่มีต่อประชาชน อาทิ การยอมให้พื้นที่บางส่วนของพระราชวังฤดูหนาวเป็นที่รักษาพยาบาลทหารที่บาดเจ็บ เปิดโอกาสให้มีการถ่ายภาพเจ้าหญิงร่วมกับทหารที่บาดเจ็บเหล่านั้น อย่างไรก็ดี การที่ครอบครัวโรมานอฟมีความสนิทสนมกับรัสปูตินอย่างมากกลายมาเป็นปัจจัยที่ลดทอนภาพลักษณ์ของราชวงศ์ไปเสีย ขณะเดียวกันอเล็กซานดร้าก็เพิ่มบทบาทของเธอในรัฐบาลมากขึ้น โดยมีการบันทึกในไดอารี่ว่า เธอภูมิใจที่ได้กลายมาเป็นสตรีคนที่สองที่มีโอกาสทำงานร่วมกับรัฐมนตรีต่างๆ นับตั้งแต่ยุคแคเธอรีนผู้ยิ่งใหญ่ แม้ว่าในความเป็นจริงชาวรัสเซียเปรียบเธอกับมารี อ็องตัวแน๊ต ที่นำไปสู่การปฏิวัติฝรั่งเศส อเล็กซานดร้าขาดการสนับสนุนจากประชาชน ไม่ได้รับความนิยม และการที่เธอมีความสัมพันธ์กับรัสปูตินก็นำไปสู่กรณีคอร์รัปชั่นต่างๆ ซึ่งล้วนสร้างความด่างพร้อยให้กับราชสำนักอย่างมาก ไม่เพียงเแต่ข่าวลือเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างรัสปูตินกับอเล็กซานดร้า แม้แต่ความสัมพันธ์ระหว่างรัสปูตินกับเจ้าหญิงโอลก้าและทาธิอาน่าก็กลายมาเป็นเรื่องซุบซิบเช่นกัน สื่อในเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กได้วาดภาพการ์ตูนลามกแสดงความสัมพันธ์ระหว่างรัสปูตินกับอเล็กซานดร้า ทำให้ประชาชนหมดความศรัทธาในราชวงศ์โรมานอฟ นอกจากนี้ยังมีการปล่อยข่าวลือว่าอเล็กซานดร้าได้ร่วมมือกับรัสปูตินในการเป็นสายลับให้กับเยอรมนี แม้ไม่มีการยืนยันว่าข่าวลือนี้เป็นจริง แต่ประชาชนทั่วไปก็เชื่อในข่าวลือนี้ไปแล้ว แม้แต่บุคคลในรัฐบาลก็ยังเชื่อ ซึ่งสร้างผลกระทบต่อฐานอำนาจของนิโคลัสอย่างมาก และท่ามกลางวิกฤตทางการเมืองนี้ นิโคลัสยังหลงเชื่อคำแนะนำของภริยาและรัสปูติน โดยมีการเปลี่ยนตัวนายกรัฐมนตรีถึง 5 คนในช่วง 1 ปีกว่าเท่านั้น

รศ.ดร.ปวิน ชัชวาลพงศ์พันธ์

กริกอรี่ รัสปูติน

ปัญหาสุขภาพของอเล็กซี่ยิ่งทำให้ครอบครัวโรมานอฟถอยห่างจากสังคมมากขึ้นกว่าเดิม และต้องการปิดข่าวเรื่องโรคร้ายของอเล็กซี่ หลังจากอเล็กซี่มีอายุได้ 1 ขวบ ได้เกิดเหตุการณ์สำคัญที่ทำให้สมาชิกในครอบครัวนี้ต้องพึ่งพากันมากขึ้น ในวันที่ 9 มกราคม ชาวรัสเซียประท้วงหน้าพระราชวังฤดูหนาวที่เซนต์ปีเตอร์สเบิร์กเรื่องการพ่ายแพ้สงครามของรัสเซียต่อญี่ปุ่น รวมถึงสภาพการทำงานของชาวรัสเซียภายใต้สภาพแร้นแค้นและถูกเอารัดเอาเปรียบจากนายทุน โดยได้มีการยื่นอุทธรณ์ต่อกษัตริย์นิโคลัส แต่แทนที่รัฐจะให้ความช่วยเหลือประชาชน กองกำลังหน้าพระราชวังกลับยิงกราดใส่ฝูงชน สังหารไปกว่า 200 คนและบาดเจ็บอีก 800 คน นับเป็นการสังหารหมู่ที่โหดร้ายต่อผู้ใช้แรงงาน สตรีและเด็ก ซึ่งได้ลบล้างภาพลักษณ์ของพระเจ้าซาร์ที่ประชาชนมีความศรัทธา ขณะที่เกิดเหตุการณ์นั้น นิโคลัสมิได้พำนักอยู่ที่เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก แต่อยู่ระหว่างการใช้เวลาสุดสัปดาห์ ณ ที่พักของอเล็กซานดร้า โดยที่ไม่ได้รับรู้ว่าการสังหารหมู่ที่ห่างไปเพียง 15 ไมล์นั้นมีความรุนแรงและจะส่งผลกระทบต่อราชวงศ์อย่างมาก เมื่อนาย Bulygin รัฐมนตรีมหาดไทยเสนอว่า นิโคลัสจำเป็นต้องยอมเปิดให้มีการปฏิรูปการเมือง เขากลับตอบว่าเขาไม่เกรงกลัวว่าการปฏิวัติจะเกิดขึ้น ซึ่งนาย Bulygin ได้ตอบว่าการปฏิวัติได้เริ่มขึ้นแล้วต่างหาก แต่นิโคลัสก็ยังไม่เข้าใจถึงการเปลี่ยนแปลงที่ได้เกิดขึ้นแล้วทางการเมือง ไดอารี่ของนิโคลัสในปี 2448 (ค.ศ. 1905) เต็มไปด้วยเรื่องส่วนตัว เช่น การออกไปล่ากวาง การจัดงานเลี้ยงน้ำชาตอนบ่าย การเล่นเกมโดมิโนในหมู่สมาชิกครอบครัว ทำให้ดูเหมือนว่านิโคลัสไม่สนใจสภาพทางการเมือง ซึ่งกลายมาเป็นต้นตอของปัญหาที่เกิดขึ้นกับราชวงศ์โรมานอฟ การสังหารหมู่ในวันอาทิตย์วันนั้นยังกลายมาเป็นจุดเริ่มต้นของการปฏิวัติรัสเซียในเวลาต่อมา และเมื่อความมั่นคงของราชวงศ์กลายมาเป็นประเด็นสำคัญ ก็ยิ่งทำให้อเล็กซานดร้ากังวลถึงความปลอดภัยของนิโคลัสและอเล็กซี่มากขึ้นหลายเท่า และความรู้สึกที่ล้นเกินแบบนี้ส่งผลต่อบุตรสาวทั้ง 4 คนด้วย อาทิ เมื่อต้องเดินทางโดยรถไฟ ลูกสาวทั้ง 4 คนจะถูกสั่งให้ปิดหน้าต่างทุกบาน เธอจะห้ามมิให้นิโคลัสเดินย่างกรายไปใกล้หน้าต่างรถไฟ และปฏิเสธมิให้บุคคลภายนอกล่วงรู้ถึงกิจกรรมส่วนตัวของครอบครัว หลังจากเหตุการณ์สังหารหมู่ได้เกิดขึ้น ลูกของนิโคลัสแทบจะไม่ได้ปรากฏตัวในที่สาธารณะอีกเลย

ครั้งหนึ่งเมื่ออเล็กซี่ผลัดตกจากรั้วเมื่อวัยเพียง 3 ขวบ จนต้องทนความเจ็บปวดที่แม้แต่นายแพทย์ก็ไม่สามารถช่วยได้ ทำให้อเล็กซานดร้าหันไปหาวิธีอื่นในการรักษาอเล็กซี่ โดยติดต่อไปยังกริกอรี่ รัสปูติน นักรหัสยลัทธิผู้รักษาโรคด้วยศรัทธาที่เธอได้รู้จักหลายปีก่อนหน้านี้ รัสปูตินมีชื่อเสียงในหมู่ชนชั้นสูงในเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กจากการใช้เวทมนตร์คาถาในการรักษาและบำบัดโรคหลายชนิด รัสปูตินมีลักษณะของบุคคลที่มีความน่าเลื่อมใสและมีบารมี จึงทำให้อเล็กซานดร้าเชื่อมั่นในตัวรัสปูตินว่ามีพลังในการรักษาโรคร้ายของอเล็กซี่ได้ รัสปูตินได้ออกธุดงค์ในไซบีเรียและเดินทางมายังเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กในปี 2446 (ค.ศ. 1903) เมื่อได้รับการร้องขอจากอเล็กซานดร้าให้มาช่วยบำบัดอเล็กซี่ รัสปูตินได้อธิษฐานสวดมนต์ขอให้อาการป่วยหายไป และมันก็ได้หายไปจริงๆ ในวันรุ่งขึ้น ทำให้อเล็กซานดร้ายิ่งเชื่อว่าพระเจ้าได้ส่งรัสปูตินมาเพื่อบรรเทาอาการป่วยของบุตรชายเธอ แต่รัสปูตินก็มีด้านมืดเช่นกัน โดยเฉพาะในเรื่องกิริยามารยาท เขาเป็นคนขี้เมา มีเพศสัมพันธ์กับโสเภณี รวมทั้งมีความสัมพันธ์กับสาวกสตรีของเขาหลายคน ทั้งหมดล้วนต่างไปจากหลักปฏิบัติภายในรั้วพระราชวัง จึงมีการสั่งห้ามมิให้เอ่ยชื่อรัสปูตินในที่สาธารณะ เพราะอเล็กซานดร้าเข้าใจดีถึงข่าวลือและเสียงซุบซิบเกี่ยวกับรัสปูติน ทุกครั้งที่เธอได้เชิญรัสปูตินมารักษาอาการของอเล็กซี่ มันจึงเป็นการเยือนแบบส่วนตัว

ในปี 2452 (ค.ศ. 1909) บุตรสาวทั้ง 4 ได้ลิ้มรสอิสรภาพชั่วขณะหนึ่ง เมื่อนิโคลัสได้พาครอบครัวเดินทางไปอังกฤษเพื่อเยี่ยมกษัตริย์เอ็ดเวิรด์ที่ 7 ทั้งนิโคลัสและอนาคตกษัตริย์จอร์จที่ 5 (จอร์จที่ 5 ขณะนั้นดำรงตำแหน่งมกุฏราชกุมาร) มีมารดาที่เป็นพี่น้องกัน จึงทำให้บุคคลทั้งสองเป็นญาติโดยตรงต่อกัน ดังปรากฏจากรูปลักษณ์ภายนอกที่ทั้งสองมีความคล้ายคลึงกันอย่างมาก แต่การเยือนอังกฤษครั้งนี้ไม่ใช่การเยือนธรรมดา นิโคลัสยังกังวลใจต่อการอาจถูกลอบสังหาร จึงมีการอารักขาที่เข้มงวด แต่กระนั้นก็เพียงพอที่ทำให้ลูกสาวของนิโคลัสรู้สึกได้ถึงเสรีภาพที่ออกจาก “กรงขัง” ภายในวังของตัวเองที่รัสเซีย พวกเขาได้พำนักที่ West Cowers และได้มีโอกาสเดินเล่นในเมือง ช้อปปิ้ง ซื้อโปสการ์ด ซึ่งเป็นครั้งแรกที่เด็กสาวทั้ง 4 คนได้ประสบการณ์การใช้ชีวิตนอกรัสเซีย การเยือนอังกฤษครั้งนี้นับเป็นครั้งสุดท้ายที่สองครอบครัวได้มีโอกาสพบกัน

เมื่อต้องเดินทางกลับรัสเซีย ลูกสาวทั้งหมดต้องกลับมาใช้ชีวิตในกรอบที่เคร่งครัดเหมือนเดิม ไม่เพียงแต่อเล็กซี่ที่ต้องเผชิญกับโรคร้าย แม้แต่อเล็กซานดร้าเองก็เริ่มมีสุขภาพอ่อนแอ หลังจากให้กำเนิดลูกถึง 5 คน ภาพถ่ายของอเล็กซานดร้าในช่วงนี้มักจะเป็นภาพที่เธออยู่ในรถเข็น หรือนั่งบนโซฟา มากกว่าจะเป็นรูปที่ทำกิจกรรมต่างๆ อเล็กซานดร้ามีโรครุมเร้าสารพัด โรคปวดหลัง โรคปวดหัว โรคไมเกรน โรคหู โรคขาบวม โรคเหนื่อยง่าย อาการป่วยทางกายภาพนี้มีส่วนส่งผลต่อสภาพจิตใจของอเล็กซานดร้าอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และได้เพิ่มระดับความกังวลใจของเธอ ตั้งแต่กังวลว่าสามีจะถูกลอบสังหารและลูกชายจะเสียชีวิต และเมื่ออาการป่วยของเธอรุนแรงมากขึ้น เธอจะปิดตัวอยู่ในห้องคนเดียว โดยที่บุตรสาวก็ไม่ได้มีโอกาสเยี่ยมแม่เท่าใดนัก ทำให้เธอไม่ได้ทำหน้าที่แม่ของลูก ในไดอารี่ของลูกสาวทั้ง 4 คน ต่างบ่นถึงการที่แม่ไม่เปิดโอกาสให้ลูกเข้าพบ เป็นที่ประจักษ์ว่าเด็กๆ คิดถึงแม่ของเขามาก แต่กระนั้น แม้ในยามป่วย อเล็กซานดร้าก็ยังใช้ความเป็นแม่ในการควบคุมลูก พร่ำบอกให้ลูกสาวเป็นเด็กที่ต้องเชื่อฟังและไม่ทำให้แม่ต้องหนักใจ อเล็กซานดร้าได้ใช้อาการเจ็บป่วยของเธอในการควบคุมพฤติกรรมของลูก ตัวอย่างเช่น อเล็กซานดร้ากำหนดค่าอาการปวดหัวใจของเธอตามระดับความรุนแรง เลข 1 หมายถึงระดับปวดเล็กน้อย ไปถึงเลข 3 ที่มีระดับความปวดมาก โดยจะสื่อสารให้ลูกเธอรู้ว่าความเจ็บปวดอยู่ในระดับใด ถ้าขึ้นระดับสูง เธอจะเรียกร้องให้ลูกปฏิบัติตามสิ่งที่เธอสั่งอย่างเคร่งครัด เพื่อช่วยบรรเทาอาการปวดของเธอ ด้วยเหตุนี้ ลูกสาวจึงหันไปหารัสปูตินในบางครั้ง เพื่อหนีออกจากการถูกครอบงำโดยมารดา

ในจุดนั้น รัสปูตินได้มีโอกาสเข้ามาใกล้ชิดกับครอบครัวของโรมานอฟมากขึ้น ได้มีโอกาสเข้าถึงแม้แต่ห้องนอนของลูกสาวทั้ง 4 คน ความสัมพันธ์ระหว่างเด็กสาวเหล่านี้กับรัสปูตินเป็นไปในรูปแบบเดียวกับที่พวกเขามีต่อแม่ของเขา กล่าวคือ มีความศรัทธาและเชื่อฟังต่อรัสปูติน โดยเห็นว่าเป็นทั้งพ่อ ทั้งครู เป็นคนที่ให้คำปรึกษาได้ เมื่อโอลก้ามีอายุได้ 14 ปี เธอตกหลุมรักข้าราชบริพารคนหนึ่ง จึงได้ขอคำปรึกษาจากรัสปูติน แต่ความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดระหว่างรัสปูตินและเด็กสาวทั้ง 4 คนต่างหากที่เป็นเรื่องที่น่ากังวลใจ จนมีข่าวลือว่าลูกสาวคนโต 2 คนถูกรัสปูตินลวนลาม พระราชชนนีได้ข่าวนี้และกังวลใจต่อสวัสดิภาพของหลาน รวมถึงอนาคตของราชวงศ์ จึงได้ปรึกษานาย Vladimir Kokovtsov นายกรัฐมนตรี ว่าจะทำอย่างไรกับรัสปูติน แต่ทุกครั้งที่นิโคลัสและอเล็กซานดร้าถูกสอบถามเกี่ยวกับรัสปูติน ทั้งคู่ต่างยืนยันว่านี่เป็นเรื่องภายในครอบครัว ส่วนรัสปูตินเองได้ปฏิเสธข้อกล่าวหาทั้งหมด เพราะไม่มีหลักฐานที่จะสามารถเอาผิดกับรัสปูตินได้ ในปี 2456 (ค.ศ. 1913) เมื่อนิโคลัสจัดงานฉลองครบ 300 ปีของการก่อตั้งราชวงศ์โรมานอฟ เขาจึงเริ่มตระหนักว่าเขาได้เหินห่างจากประชาชนไปมาก และยังห่างไกลต่อความเป็นจริงทางการเมืองอันเป็นผลมาจากการโดดเดี่ยวตัวเองของครอบครัวเขา ขณะเดียวกัน ไม่มีอะไรที่จะหยุดยั้งรัสปูตินได้ เฉกเช่นเดียวกับความจริงที่ว่า ไม่มีอะไรที่จะหยุดยั้งการปฏิวัติได้เช่นกัน กวีที่ยิ่งใหญ่ Aleksandr Blok บรรยายการใช้ชีวิตอยู่ในรัสเซียในปี 2456 ว่าเปรียบเสมือนภูเขาไฟที่กำลังจะปะทุอย่างดุเดือด

รศ.ดร.ปวิน ชัชวาลพงศ์พันธ์เจ้าหญิงและเจ้าชายรัสเซีย
วันที่ 15 พฤศจิกายน 2438 (ค.ศ. 1895) อเล็กซานดร้าให้กำเนิดบุตรีคนแรก นามว่า โอลก้า อีก 2 ปีถัดมา ให้กำเนิดบุตรีอีก 1 คน นามว่า ทาธิอาน่า อีก 2 ปีถัดมา บุตรคนที่ 3 ถือกำเนิด นามว่า มาเรีย วิธีการเลี้ยงดูลูกของอเล็กซานดร้านั้นต่างไปจากธรรมเนียมของราชวงศ์อังกฤษที่มักจะปล่อยให้นางสนมเป็นผู้ดูแล ทั้งนิโคลัสและอเล็กซานดร้ามีความมุ่งมั่นที่จะเลี้ยงดูลูกด้วยตัวเอง และอเล็กซานดร้าเองก็มีแผนชัดเจนในการเลี้ยงดูลูก รวมถึงการจัดการครอบครัวที่จะให้ความสำคัญต่อผู้เป็นแม่ ผู้ที่ควบคุมทุกอย่างนับตั้งแต่วันที่ลูกลืมตามาดูโลก นั่นหมายถึง เธอได้ให้นมลูกด้วยตัวเองซึ่งเป็นสิ่งที่ชนชั้นสูงของรัสเซียไม่ทำ พวกเขาจึงรู้สึกตกใจที่รู้ว่าราชินีของเขาเลี้ยงลูกด้วยน้ำนมตัวเอง แต่อเล็กซานดร้าก็ไม่สนใจคำวิพากษ์วิจารณ์ เธอมีวิธีเลี้ยงลูกในแบบของเธอ และยังทำให้สามีรู้ด้วยว่าเธอคือผู้นำของครอบครัวนี้ ลูกสาวของเธอได้รับการสั่งสอนให้เก็บที่นอนด้วยตัวเอง ต้องอาบน้ำเย็นในตอนเช้า พี่สาวจะส่งผ่านเสื้อผ้าที่เคยใส่แล้วให้น้องคนถัดไป แต่ละคนมีเงินค่าใช้จ่ายส่วนตัวนิดหน่อย มีชีวิตอยู่แบบสมตัว ดังที่ปรากฏในภาพถ่ายของครอบครัวนี้ จะเห็นว่าแต่ละคนล้วนมีอิริยาบถที่ผ่อนคลาย และพวกเขาเป็นเจ้าหญิงที่ได้รับการถ่ายภาพมากที่สุด มากเสียกว่าพระบรมวงศานุวงศ์ของอังกฤษด้วยซ้ำ พวกเขาดูไม่เหมือนเจ้าหญิง แต่เหมือนสามัญชน มีความรัก รอยยิ้ม และเป็นกันเอง แม้นิโคลัสและอเล็กซานดร้าจะภูมิใจในตัวบุตรสาวของเขา แต่ความจริงอีกด้านหนึ่งคือ อเล็กซานดร้าล้มเหลวในการเป็นราชินีเพราะไม่สามรารถผลิตลูกชายเพื่อเป็นองค์รัชทายาทได้ ราชวงศ์โรมานอฟนับเป็นราชวงศ์ที่เข้มงวดอย่างมากในเรื่องการคัดเลือกให้บุตรชายสืบสันตติวงศ์และไม่เปิดโอกาสให้มีตัวเลือกอื่น ดังนั้นจึงเป็นแรงกดดันอย่างมากต่ออเล็กซานดร้าในการผลิตลูกชายให้กับโรมานอฟ เมื่อเธอได้ให้กำเนิดบุตรสาวคนแรก ความดีใจเกิดขึ้นในราชสำนัก แต่เมื่อบุตรีคนที่สองและสามตามมา อเล็กซานดร้าเริ่มท้อใจและเห็นว่าเป็นการกลั่นแกล้งจากสวรรค์วันที่ 5 มิถุนายน 2444 (ค.ศ. 1901) อเล็กซานดร้าให้กำเนิดบุตรีคนที่ 4 มีนามว่าอนาสตาเซีย แม่ได้เลี้ยงลูกสาวทั้ง 4 คนในแบบเดียวกัน โดยการสร้างบุคลิกที่เหมือนกันและไม่คำนึงว่าแต่ละคนมีลักษณะเฉพาะตัว อเล็กซานดร้าจะแบ่งลูกสาวทั้ง 4 ออกเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มที่โตแล้วกับกลุ่มที่ยังเล็กอยู่ และมักไม่เรียกชื่อลูกของเธอรายบุคคล แต่จะแต่งตัวพวกเขาเหมือนกันในแต่ละกลุ่ม และบางครั้งก็จับแต่งตัวเหมือนกันทั้งหมด โดยแม่มักเรียกลูกทั้ง 4 พร้อมกันว่า อ๊อตมา (OTMA) มาจากตัวอักษรตัวแรกของแต่ละคน แต่เบื้องหลังความพยายามสร้างอัตลักษณ์ที่เหมือนกันของเด็กสาวทั้ง 4 คน คือความแตกต่างในบุคลิกภาพของแต่ละคน พี่สาวคนโต โอลก้า จะมีอารมณ์อ่อนไหวมากที่สุด แต่ก็มีความเป็นเอกเทศ บางครั้งมีความอาย และมีอารมณ์ที่แปรเปลี่ยนง่าย ทำให้ดูเหมือนเป็นเด็กหัวดื้อ ส่วนทาธิอาน่านั้นมีความงามเป็นรูปสมบัติ มีลักษณะของความเป็นชนชั้นสูง และไม่แสดงความรู้สึกง่ายๆ เหมือนมารดาของเธอ รวมทั้งมีความสามารถในการจัดการงานต่างๆ ที่ได้รับมอบหมาย จนทำให้พี่สาวเธอตำหนิว่าเป็นคนจู้จี้ ได้รับสมญานามว่าเป็น “ผู้ตรวจการ” ส่วนมาเรียนั้นมักถูกพี่ๆ ล้อว่าเธออ้วน แต่เธอก็มีน้ำใจดีจนพ่อคิดว่าเป็นลูกสาวที่มีความสมบูรณ์แบบที่สุด สำหรับบุตรสาวคนสุดท้อง อนาสตาเซียนั้นเป็นเด็กขี้เล่นและมีลักษณะของ “ทอมบอย” ด้วยซ้ำ แต่กระนั้น ราชวงศ์โรมานอฟมักถูกมองว่าเป็นครอบครัวที่ล้มเหลว สื่ออเมริกันรายงานข่าวว่าชาวรัสเซียส่วนใหญ่ไม่ชอบเจ้าหญิงทั้ง 4 คนนี้ในที่สุด วันที่รอคอยก็มาถึง วันที่ 30 กรกฎาคม 2447 (ค.ศ. 1904) อเล็กซานดร้าให้กำเนิดบุตรชาย อเล็กซี่ มีการจัดงานเฉลิมฉลองทั่วเมือง โบถส์น้อยใหญ่สั่นระฆังต้อนรับองค์รัชทายาทคนใหม่ แต่ความปีติยินดีดูเหมือนจะมีเวลาสั้น ทันทีที่อเล็กซี่ลืมตาดูโลก เลือดก็ไหลออกจากสะดือของเขาไม่หยุด หลังจากที่รอคอยบุตรชายมาเกือบ 10 ปี ปรากฏว่าทารกน้อยเกิดมาพร้อมกับโรคเลือดไม่แข็งตัว เมื่อเกิดบาดแผล เลือดจะไหลไม่หยุด หรือเรียกว่า ฮีโมฟีเลีย (Haemophilia) ซึ่งเป็นโรคที่ส่งผ่านมาจากสายของราชินีวิคตอเรีย และในยุคนั้นยังไม่มีวิธีรักษา จึงถูกมองว่าเป็นโทษประหารชีวิตที่รอเวลาเท่านั้น จนถึงปี 2493 (ค.ศ. 1950) อายุขัยของผู้ป่วยโรคฮีโมฟีเลียอยู่ที่ 16 ปีเท่านั้น เป็นเรื่องยากที่อเล็กซานดร้าจะเผชิญหน้ากับมัน และมันยังถูกตีความว่าบุตรชายคนเล็กมีเลือดที่ไม่ดีมาจากผู้เป็นแม่ จึงไม่อาจทำให้รัสเซียมีองค์รัชทายาทที่สมบูรณ์แบบ ทำให้อเล็กซานดร้าต้องอยู่ภายใต้เงามืดแห่งโรคร้ายที่เกิดกับบุตรชายของเธอ[i] การกำเนิดของอเล็กซี่นับว่าเปลี่ยนวิถีชีวิตของพี่สาวทั้ง 4 คนด้วย พวกเธอถูกลดความสำคัญในแง่ของสายอำนาจของราชวงศ์โรมานอฟ และต้องเป็นผู้ที่มาทีหลังเสมอรองจากน้องชาย ผู้ซึ่งต้องได้รับความเอาใจใส่และความสงสารจากทุกคน ทำให้พี่ทั้ง 4 คนต้องออกมาปกป้องน้องคนสุดท้องเสมอ แม้ว่าพวกเธอจะถูกสอนมาให้มีความเป็นสามัญชน แต่อเล็กซี่กลับได้รับการปฏิบัติที่ต่างไป กลายเป็นลูกชายที่ถูกเลี้ยงแบบตามใจ ไม่ว่าเขาจะต้องการอะไรก็ตาม ไม่ว่าจะทำผิดเรื่องไหน ไม่มีใครลงโทษอเล็กซี่ สถานการณ์ที่รายล้อมอเล็กซี่เช่นนี้ทำให้เขาเป็นเด็กที่เอาแต่ใจตัวเอง กดขี่ผู้รับใช้ เป็นที่ชิงชังอย่างเงียบๆ จากคนรอบข้าง แต่มันก็ทำให้อเล็กซี่รู้ตัวตั้งแต่วัยเยาว์ว่าเขาคือคนที่มีความสำคัญอย่างมาก[i] Ian Jeffries, Political Developments in Contemporary Russia, (London and New York: Routledge, 2011), p.376).

รศ.ดร.ปวิน ชัชวาลพงศ์พันธ์ราชวงศ์โรมานอฟ[i]
โรมานอฟเป็นราชวงศ์ที่สองต่อจากราชวงศ์รูริคโดยเริ่มการปกครองในปี 2156 (ค.ศ. 1613) กษัตริย์นิโคลัสที่ 2 เป็นกษัตริย์องค์สุดท้าย ก่อนที่จะถูกบังคับให้สละราชสมบัติในวันที่ 15 มีนาคม 2460 (ค.ศ. 1917) ราชวงศ์โรมานอฟถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักเรื่องความล้มเหลวในการบริหารราชการแผ่นดิน[ii] ราชวงศ์โบราณที่ตั้งอยู่บนการปกครองโดยระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์นี้มีความน่าสนใจหลายประการ ในแง่หนึ่ง ครอบครัวของนิโคลัสก้าวข้ามมาสู่ความเป็นสมัยใหม่ และในแง่ของความสนใจที่สาธารณชนมีต่อเจ้าหญิงทั้งสี่คน ส่วนหนึ่งเป็นเรื่องของการสร้างภาพลักษณ์ของครอบครัวบนความสมบูรณ์แบบ เจ้าหญิงทั้งสี่มักจะสวมชุดสีขาวที่ตัดออกมาในแบบเดียวกัน และหมวกที่เข้ากันกับชุดที่สวมใส่ มันเป็นเรื่องแปลกที่ว่า แม้ชาวรัสเซียจะเบื่อหน่ายต่อการปกครองภายใต้นิโคลัส แต่เจ้าหญิงทั้งสี่คนยังสามารถเรียกร้องความสนใจในความเป็นไปของพวกเธอที่ติดกับดักความวิปริตทางการเมือง แต่ก็ยังสามารถถ่ายทอดความไร้เดียงสา ความงาม และพรหมจรรย์ได้อย่างน่ากังขาภาพลักษณ์ของเจ้าหญิงทั้งสี่ถูกสร้างดั่งเช่นเจ้าหญิงในเทพนิยาย แม้แต่นักประวัติศาสตร์สมัยใหม่ยังเทียบภาพลักษณ์นี้กับเจ้าหญิงไดอาน่าแห่งสหราชอาณาจักรที่ล่วงลับไปแล้ว แต่ความเป็นจริงไม่ได้สวยงามเสมอไป พวกเธอถูกครอบงำและบดบังโดยแม่ของพวกเธอ ราชินีอเล็กซานดร้า ผู้กำหนดชะตากรรมของลูกสาวทั้งสี่คนเรื่องราวของอเล็กซานดร้าเริ่มต้นจากหญิงสาวที่มาจากราชรัฐเยอรมันเล็กๆ ที่มีชื่อว่า Hesse อเล็กซานดร้าเป็นบุตรสาวของเจ้าหญิงอลิซแห่งสหราชอาณาจักร จึงมีศักดิ์เป็นหลานของสมเด็จพระราชินีวิคตอเรีย มองจากภายนอก ครอบครัว Hesse ของเธอมีความสุขดี แต่ในปี 2421 (ค.ศ. 1878) แม่ของเธอได้เสียชีวิตลงเมื่อเธอมีอายุเพียง 6 ปีโศกนาฏกรรมนั้นเป็นบาดแผลลึกที่ติดตัวอเล็กซานดร้ามาตลอด ทำให้เธอมีบุคลิกขี้อายและเก็บตัว หลังจากการเสียชีวิตของอลิซ สมเด็จพระราชินีวิคตอเรียได้รับเอาอเล็กซานดร้าไปเลี้ยงเยี่ยงมารดาที่แท้จริง พระองค์มีวิธีเลี้ยงดูแบบเข้มงวด อาทิ มีการสั่งการให้นางพยาบาลเขียนรายงานรายเดือนเกี่ยวกับพัฒนาการของอเล็กซานดร้า ความเข้มงวดได้นำไปสู่ความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดระหว่างยายกับหลาน อเล็กซานดร้าจึงถูกเลี้ยงมาให้มีลักษณะเหมือนกับวิคตอเรีย บนรสนิยมแบบอังกฤษและมาตรฐานศีลธรรมของราชสำนัก จึงทำให้อเล็กซานดร้ามีความเป็น “อังกฤษ” อย่างมาก แม้ว่าเธอจะเป็น “เยอรมัน” ก็ตาม วิคตอเรียมีบทบาทอย่างมากในการสร้างความเป็นอังกฤษในตัวของอเล็กซานดร้า[iii]ในปี 2427 (ค.ศ. 1884) เมื่ออเล็กซานดร้าอายุได้เพียง 12 ปี ได้มีโอกาสเดินทางไปงานสมรสของพี่สาวที่เมืองเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ในโอกาสนั้น เธอได้มีโอกาสพบกับนิโคลัส ซึ่งดำรงตำแหน่งมกุฎราชกุมารใรพระเจ้าซาร์อเล็กซานเดอร์ที่ 3 ขณะนั้นนิโคลัสมีอายุเพียง 16 ปี วันหนึ่งในอนาคตนิโคลัสจะได้ก้าวขึ้นมาเป็นซาร์คนต่อไปที่ครอบครองดินแดนขนาด 1 ใน 6 ของโลก และจะเป็นกษัตริย์ที่มั่งคั่งที่สุดในโลกด้วย เมื่อเทียบกับราชวงศ์อื่นๆ ในยุโรป โรมานอฟเป็นราชวงศ์ที่โดดเด่นที่สุด และหากจะมีการจับคู่ระหว่างราชวงศ์ต่างๆ นิโคลัสนับว่าเป็น “รางวัล” ที่มีมูลค่าสูงสุด จากนั้นไม่กี่ปี ทั้งสองตกหลุมรักต่อกันและกัน แม้ว่าในระยะแรกผู้ปกครองของทั้งสองฝ่ายไม่คิดว่าหนุ่มสาวคู่นี้เหมาะสมกัน ราชินีวิคตอเรียกังวลใจเป็นพิเศษเมื่อรู้ว่าอเล็กซานดร้าต้องการแต่งงานกับซาร์แห่งรัสเซีย เพราะในเวลานั้นวิคตอเรียเริ่มกังวลใจต่ออนาคตของรัสเซีย และด้วยสภาพภูมิศาสตร์ที่รัสเซียห่างไกลจากอังกฤษ ยิ่งทำให้ความกังวลใจเพิ่มมากขึ้น วิคตอเรียมองว่ารัสเซียเป็นดินแดนต่างด้าว แม้จะเป็นราชอาณาจักรที่ยิ่งใหญ่ แต่ก็เต็มไปด้วยอันตรายหลายแบบที่ยากต่อการควบคุม ขณะเดียวกัน ทางฝ่ายของนิโคลัสนั้นก็ไม่ต้องการให้มีการสมรสกับอเล็กซานดร้า เพราะโรมานอฟไม่ชอบเยอรมัน รวมไปถึงการที่พวกเขาไม่ชอบเจ้าหญิงที่สมถะ ขี้อาย ไม่เหมาะสมกับเจ้าชายที่ครอบครองอาณาจักรอันยิ่งใหญ่ไพศาล พวกเขาต้องการเจ้าหญิงที่สมศักดิ์ศรีมากกว่านี้ นอกจากนี้ ไม่เพียงแต่ตัวเลือกภริยาของนิโคลัสที่ก่อให้เกิดความกังวลใจ แต่รวมไปถึงความสามารถของนิโคลัสในฐานะซาร์ในอนาคต กษัตริย์อเล็กซานเดอร์ที่ 3 มีบุคลิกน่าเกรงขาม มีรูปร่างสูงใหญ่ ไว้หนวดเครายาว มีความแข็งแกร่งทางกายภาพ รวมถึงมีศิลปะในการปกครองราชอาณาจักร สามารถสั่งการกระทรวงต่างๆ ได้อย่างเฉียบขาด เป็นบุคคลที่สามารถตัดสินใจได้อย่างเฉียบขาด ไม่ลังเล บ่อยครั้งที่พ่อมีความกังวลใจในตัวลูกว่าจะสามารถสืบต่อราชอำนาจได้หรือไม่ ถึงขนาดที่พ่อเคยปรามาสนิโคลัสว่ามีความอ่อนแอเหมือนสตรีด้วยซ้ำ และนิโคลัสก็ไม่เคยพิสูจน์ให้พ่อของเขาเห็นแม้แต่ครั้งเดียวว่าเขามีความพร้อมที่จะก้าวขึ้นมาเป็นกษัตริย์ที่สมศักดิ์ศรีในอนาคตก่อนวันขึ้นครองราชย์เพียง 1 วัน นิโคลัสได้เขียนในไดอารี่ว่า เขาได้เล่นเกมปาเม็ดเกาลัดกับเจ้าชายจอร์จแห่งกรีซ สะท้อนว่าเขาไม่ได้ให้ความสำคัญหรือความสนใจอย่างแท้จริงกับการขึ้นครองราชย์ และไม่ตระหนักว่าสิ่งท้าทายที่จะเกิดขึ้นต่อราชวงศ์โรมานอฟในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 นั้นมันมหาศาลเพียงใด[iv] รัสเซียเป็นราชอาณาจักรขนาดใหญ่ที่มาถึงจุดเปลี่ยนผ่านระหว่างยุคกลางและยุคใหม่ ระบบข้าทาสศักดินาเพิ่งถูกยกเลิกไปเมื่อ 30 ปีก่อนหน้านั้น ขณะที่ชาวรัสเซียส่วนใหญ่ยังประกอบอาชีพกสิกรรมและยังยากจนอยู่มาก ความล้าหลังนี้เดินสวนทางกับการพัฒนาอุตสาหกรรมของประเทศ ซึ่งราชวงศ์โรมานอฟไม่สามารถก้าวทันตามความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว สถาบันกษัตริย์ที่อื่นๆ ในยุโรป เริ่มที่จะเสื่อมอำนาจลง ซึ่งเป็นช่วงเวลาเดียวกับที่นิโคลัสขึ้นครองราชย์ และในปี 2437 (ค.ศ. 1894) มกุฎราชกุมารนิโคลัสต้องถูกทดสอบเร็วกว่าที่ตัวเองได้คาดคิดไว้ เมื่อเขาได้เดินทางไปเยือนคู่หมั้นที่เยอรมนี แต่ต้องถูกเรียกตัวกลับรัสเซียด่วนเพราะกษัตริย์อเล็กซานเดอร์ป่วยหนักและเสียชีวิตในวันที่ 20 ตุลาคม นำความโศกเศร้ามาสู่นิโคลัสอย่างมากเพราะไม่ได้คาดการณ์ว่าวันนั้นจะมาถึงเร็ว กษัตริย์เล็กซานเดอร์เสียชีวิตเมื่ออายุเพียง 49 ปีเท่านั้น ขณะที่นิโคลัสมีอายุ 26 ปี และกังวลใจว่าจะไม่สามารถแบกรับความรับผิดชอบต่อราชอาณาจักรบนไหล่ของตัวเองได้ เมื่อพ่อของเขาเสียชีวิต นิโคลัสไม่สามารถกลั้นน้ำตาได้ และได้กล่าวว่าไม่อยากจะเป็นกษัตริย์และไม่รู้จะทำงานร่วมกับกระทรวงต่างๆ ได้อย่างไร หลังจากงานศพกษัตริย์อเล็กซานเดอร์ผ่านไปเพียงสัปดาห์เดียว นิโคลัสจัดงานสมรสกับอเล็กซานดร้าอย่างหรูหราที่พระราชวังฤดูหนาว เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก[i] ราชวงศ์โรมานอฟเริ่มต้นในปี ค.ศ.1613 มีพระเจ้าซาร์คนแรกคือ กษัตริย์ไมเคิลที่ 1 ต่อมาหลานชายของกษัตริย์ไมเคิลที่ 1 นั่นคือ กษัตริย์ปีเตอร์ที่ 1 ได้ก่อตั้งราชอาณาจักรรัสเซียที่ยิ่งใหญ่ เปลี่ยนให้รัสเซียกลายมาเป็นมหาอำนาจในภาคพื้นยุโรปผ่านการทำสงครามและการปฏิรูปต่างๆ
[ii] Dana M. Ohren, “World War I, 1914-1918”, Event that Changed Russia since 1855, edited by Frank W. Thackeray, (Westport, Connecticut and London: Greenwood Press, 2007), p.92.
[iii] See, Tsaritsa Alexandra, The Last Diary of Tsaritsa Alexandra, (New Haven: Yale University Press, 1997).
[iv] Robert Service, The Last of the Tsars: Nicholas II and the Russian Revolution, (London: Macmillan, 2017), p.10.

รศ.ดร.ปวิน ชัชวาลพงศ์พันธ์พระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ 2 และราชินีอเล็กซานดร้าหลังจากความวิตกกังวลต่อการขึ้นครองราชย์ นิโคลัสก็ได้ภริยาที่ทำให้เขามีความมั่นใจมากขึ้น ก่อนหน้านี้ ทั้งคู่สื่อสารกันโดยการส่งจดหมายที่เขียนเป็นภาษาอังกฤษ นิโคลัสสารภาพความรักต่ออเล็กซานดร้าอย่างตรงไปตรงมา เปรียบเธอเป็นแสงสว่างในวันที่มืดมน และเป็นผู้ที่นำความสุขมาสู่เขา ส่วนของอเล็กซานดร้านั้น ก็เต็มเปี่ยมไปด้วยความรักที่มีต่อนิโคลัส โดยเฉพาะเมื่อต้องผลัดถิ่นไปอยู่ดินแดนที่ไม่คุ้นเคย ไม่มีความสะดวกสบาย แต่ก็ได้อ้อมกอดของนิโคลัสที่ทำให้อุ่นใจ ในระยะแรกของการย้ายเข้าสู่พระราชวังที่เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก อเล็กซานดร้าพบกับความยากลำบากนานัปการ แม้เธอจะเป็นหลานสาวของราชินีวิคตอเรีย แต่เธอไม่ได้เตรียมพร้อมในการรับตำแหน่งราชินีของรัสเซีย เธอไม่มีความพร้อมในการสื่อสารภาษารัสเซีย การทำความเข้าใจกับชีวิตในพระราชวังรัสเซีย และความรู้เกี่ยวกับนิกายออร์โธดอกซ์ ราชวงศ์โรมานอฟมีความยิ่งใหญ่มากกว่าราชวงศ์อื่นๆ ในยุโรป งานเลี้ยงก็มีความยิ่งใหญ่กว่า มีจำนวนแขกที่มาร่วมงานมากกว่า ทุกอย่างใหญ่โตมโหฬารกว่าที่อเล็กซานดร้าคาดคิดไว้ ราชินีวิคตอเรียได้เคยกล่าวไว้ว่า ชาวรัสเซียมักจะเป็นพวกที่ “ล้น” อยู่บ้าง แม้เมื่อโลกได้ก้าวเข้าสู่ช่วงเศรษฐกิจถดถอย แต่ราชวงศ์โรมานอฟก็ยังใช้จ่ายอย่างฟุ่มเฟือย และคงไว้ซึ่งพิธีการทูตที่ทั้งยิ่งใหญ่และเข้มงวด ดังนั้น อเล็กซานดร้าเสมือนดั่งหลงทางในวิถีชีวิตโอ่อ่าที่ต่างไปจากเยอรมนีที่กลายเป็นราชอาณาจักรที่ล้าหลังไปเสียแล้ว ทำให้เธอไม่สามารถปรับตัวเข้ากับสังคมใหม่ของรัสเซีย ผสมกับลักษณะส่วนตัวของอเล็กซานดร้า ที่เมื่อรู้ว่าทำอะไรพลาด เธอจะมีความหวาดกลัวอย่างมาก ทางออกก็คือการวิ่งหนีจากความจริงและหลบตัวอยู่ในห้องนอน แต่สถานการณ์กลับเลวร้ายขึ้น เมื่อมารดาของนิโคลัสหรือพระราชชนนีมาเรีย ฟีโอโดรอฟนา ได้คาดหวังให้ลูกสะใภ้ดำเนินรอยตามวิถีราชสำนักโรมานอฟ ที่จะต้องคงไว้ซึ่งความหรูหรา ฟู่ฟ่า พระราชชนนีจึงกลายมาเป็นสิ่งเตือนใจว่า อเล็กซานดร้าไม่มีอะไรที่เหมือนกับราชวงศ์โรมานอฟทั้งสิ้น สำหรับพระราชชนนี การเป็นราชินีของรัสเซียจะต้องออกไปพบผู้คน นี่คือภารกิจสำคัญ และจำเป็นต้องปฏิบัติหน้าที่นี้ด้วยความมั่นใจ อย่างไรก็ตาม อเล็กซานดร้ามิใช่มาเรีย และด้วยเหตุนี้ ทำให้แม่สามีและลูกสะใภ้ต้องขัดใจกันเสมอ สิ่งหนึ่งที่อเล็กซานดร้ามิได้ตระหนักถึงก็คือ การสมรสกับนิโคลัสไม่ใช่แค่สมรสกับตัวบุคคล แต่เป็นการสมรสกับสถาบันกษัตริย์ของรัสเซียด้วย และนี่คือสถาบันกษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งบนโลกใบนี้โชคดูเหมือนจะไม่เข้าข้างอเล็กซานดร้า เธอแทบจะพูดภาษารัสเซียไม่ได้ และแม้แต่ภาษาฝรั่งเศสซึ่งเป็นภาษาประจำราชสำนัก เธอก็ไม่มีความสามารถพอในการสื่อสาร ทำให้ราชสำนักรู้สึกผิดหวังในตัวอเล็กซานดร้า สมาชิกโรมานอฟนินทาและหัวเราะเยาะเธอลับหลัง บอกว่าเธอแต่งตัวไม่มีรสนิยม พูดภาษาฝรั่งเศสด้วยสำเนียงที่ไม่ใช่ต้นตำรับ ในส่วนของอเล็กซานดร้านั้นก็ไม่ได้พยายามเปลี่ยนแปลงตัวเองเพื่อชนะใจคนเหล่านั้น แต่กลับหลีกหนีจากผู้คนมากขึ้น และปฏิเสธการทำหน้าที่ราชินีของรัสเซีย ในที่สุด ทั้งนิโคลัสและอเล็กซานดร้าได้ใช้ชีวิตที่เป็นส่วนตัวมากขึ้นในพระราชวังที่ Tsarkoye Selo อันแสนงดงามที่อยู่ทางตอนใต้ของเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กไป 15 ไมล์ ที่สร้างเลียนแบบพระราชวังแวร์ซาย เพื่อเป็นที่พำนักที่ห่างจากเมืองหลวงและปัญหาทางการเมือง ห่างจากสังคมชนชั้นสูงของรัสเซีย จนทำให้ครอบครัวโรมานอฟเสมือนอาศัยอยู่ในรังดักแด้ของตัวเอง อเล็กซานดร้าปฏิเสธความหรูหราของสถาบันกษัตริย์รัสเซีย แล้วหันไปใช้ชีวิตเรียบง่าย ที่พระราชวังที่ Tsarkoye Selo ไม่ได้มีการประดับด้วยเฟอร์นิเจอร์อลังการ แต่ได้สั่งซื้อเครื่องประดับบ้านจากร้านธรรมดาในลอนดอน เพื่อจุดมุ่งหมายของการสร้างบ้านที่เป็นบ้านจริงๆ ภาษาที่ใช้ในบ้านก็เป็นภาษาพื้นๆ ที่สะท้อนยุควิคตอเรียน สามีเรียกภริยาว่าภริยา ภริยาเรียกสามีว่าสามี ภายในบ้านจะประดับไปด้วยรูปถ่ายของครอบครัว ชนชั้นสูงของรัสเซียมักจะวิจารณ์ที่ประทับของอเล็กซานดร้าว่าราคาถูก แม้แต่ตามมาตรฐานของชนชั้นกลางรัสเซียก็นับได้ว่าเครื่องประดับเหล่านั้นราคาไม่แพงมาก แม้ภายนอกอาคารจะดูยิ่งใหญ่ แต่ภายในกลับตกแต่งแบบโรงแรมเกรดสอง อย่างไรก็ตาม รสนิยมแบบนี้กลับสะท้อนความผูกพันทางกายภาพและความรู้สึกของสมาชิกครอบครัวของนิโคลัส เป็นความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดและผูกพัน อเล็กซานดร้ามักไม่ชอบให้สามีไปราชการต่างจังหวัด และจะโหยหาสามีเสมอ ทั้งในเรื่องความรักและการพึ่งพาต่างๆ ในทางกลับกัน นิโคลัสก็รู้สึกเช่นเดียวกันกับอเล็กซานดร้าในปี 2439 (ค.ศ. 1896) งานราชาภิเษกได้มีขึ้นที่มอสโก สายตาประชาคมโลกได้จับจ้องมาที่พระเจ้าซาร์และราชินีองค์ใหม่ ไม่เพียงแต่ชาวรัสเซียได้มารวมตัวกันในงานเฉลิมฉลองนี้ แต่ยังเป็นครั้งแรกที่งานราชาภิเษกได้ถูกบันทึกไว้บนแผ่นฟิลม์ ฝูงชนเข้าแถวรอรับเสด็จสองข้างทาง ส่งผ่านความเชื่อมั่นที่ประชาชนมีต่อกษัตริย์ ซึ่งตามธรรมเนียมปฏิบัติของสถาบันกษัตริย์รัสเซีย ผู้ปกครองไม่เพียงมีสถานะเยี่ยงเทพ แต่พวกเขาต้องรับฟังความเห็นสาธารณะและไม่ปฏิบัติต่อประชาชนราวกับประชาชนไม่มีความหมาย แต่หลังจากงานราชาภิเษกเพียงไม่กี่วัน โศกนาฏกรรมก็เกิดขึ้น ในงานฉลองวันราชาภิเษกที่ Khodynka Field ในเขตชานเมืองมอสโก สำนักพระราชวังได้มีการตั้งโต๊ะแจกของที่ระลึกและบิสกิต แต่ก็มีข่าวลือแพร่กระจายว่า ของเหล่านี้ไม่เพียงพอที่จะแจกทุกคน จนทำให้เกิดการเบียดเสียดแย่งชิงของที่ระลึก ทำให้มีผู้เสียชีวิตถึง 1,400 คน และบาดเจ็บอีก 600 คน อย่างไรก็ตาม ในค่ำวันนั้น นิโคลัสยังคงเดินทางไปร่วมงานเลี้ยงที่สถานเอกอัครราชทูตฝรั่งเศส โดยไม่ได้สนใจต่อโศกนาฏกรรมดังกล่าว สะท้อนถึงทัศนคติที่ไม่สนใจต่อทุกข์สุขของประชาชนหลังจากสิ้นสุดงานราชาภิเษก นิโคลัสได้เขียนในไดอารี่ว่า เมื่อเขาตื่นขึ้นมาพบว่างานเลี้ยงได้สิ้นสุดลง เขารู้สึกดีใจที่จะได้กลับไปใช้ชีวิตดังเดิม ส่วนอเล็กซานดร้าก็รู้สึกดีใจที่นิโคลัสจะถอยห่างออกจากสาธารณชนอีกครั้ง และไม่เห็นความจำเป็นที่จะต้องใส่ใจประชาชนมากนัก อเล็กซานดร้าเห็นว่าการเป็นราชินีไม่จำเป็นต้องชนะใจประชาชนอีกแล้ว เมื่อเรื่องนี้รู้ถึงหูวิคตอเรีย ก็ได้เขียนจดหมายเตือนหลานให้พยายามสร้างศรัทธาและการนับถือจากประชาชน ซึ่งอเล็กซานดร้าเขียนตอบกลับว่า “เรื่องการสร้างศรัทธานี้ไม่จำเป็น เพราะที่นี่คือรัสเซีย ไม่ใช่อังกฤษ เพราะในรัสเซีย ประชาชนบูชากษัตริย์ของเขาดังเทพ เราจึงไม่จำเป็นต้องได้ความรักหรือความเคารพเพิ่มจากเขา” อเล็กซานดร้ายังมีความเห็นคล้ายๆ กันต่อสังคมเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กว่า ความเห็นของสาธารณชนต่อสถาบันกษัตริย์ไม่มีความหมายใดๆ ความคิดแบบนี้ยิ่งทำให้ทั้งนิโคลัสและอเล็กซานดร้าให้ความสนใจกับครอบครัวของตัวเองเท่านั้น

การล่มสลายของสถาบันกษัตริย์รัสเซีย
รศ. ดร. ปวิน ชัชวาลพงศ์พันธ์
ศูนย์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา มหาวิทยาลัยเกียวโตวันที่ 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2461 (ค.ศ. 1918) เจ้าหญิงทั้งสี่คนแห่งราชวงศ์โรมานอฟถูกสังหารอย่างไร้ความปราณี พร้อมกับพ่อแม่และน้องชายของพวกเธอ อันเป็นผลมาจากการปฏิวัติที่เกิดขึ้นหนึ่งปีก่อนหน้านั้นที่ล้มล้างสถาบันกษัตริย์ของรัสเซีย เจ้าหญิงทั้งสี่คนมีชื่อว่า โอลก้า (Olga) ทาธิอาน่า (Tatiana) มาเรีย (Maria) และอนาสตาเซีย (Anastasia) ได้กลายมาเป็นสัญลักษณ์ของความศักดิ์สิทธิ์และการสักการะบูชาสำหรับคนจำนวนหนึ่งในรัสเซีย[i]ความสำคัญของการล่มสลายของสถาบันกษัตริย์รัสเซียในบริบทการเมืองไทย
ก่อนที่จะพูดถึงการล่มสลายของสถาบันกษัตริย์รัสเซียในบทความนี้ ผมเห็นว่ามีความจำเป็นที่ต้องกล่าวถึงความสำคัญของหัวข้อนี้ในบริบททางการเมืองของไทย ความสำคัญประการแรกนั้นมาจากการที่ไทยเองยังมีสถาบันกษัตริย์ที่อยู่รอดจากการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองมาหลายยุคหลายสมัย ในขณะนี้หากเรามองย้อนหลังกลับไปในกรณีของรัสเซียนั้น ก็เป็นเวลาครบ 100 ปีพอดีที่สถาบันกษัตริย์ของรัสเซียต้องล่มสลายลง ความเกี่ยวพันในแง่นี้อยู่ที่การเรียนรู้จากประสบการณ์ของรัสเซียเพื่อนำมาใช้อธิบายความเป็นมา การคงอยู่ และอนาคตของสถาบันกษัตริย์ไทย ประการที่สอง ในบรรดาชาติยุโรปทั้งหมด อาจกล่าวได้ว่า รัสเซียมีความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นมากกับสยาม โดยเฉพาะในช่วงรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ความใกล้ชิดนี้มีองค์ประกอบทั้งในด้านภูมิรัฐศาสตร์ กล่าวคือ ในแง่ของการที่สยามมีเจตนาของการใช้ความสัมพันธ์กับรัสเซียในการถ่วงดุลอังกฤษและฝรั่งเศส และในแง่ความสัมพันธ์ใกล้ชิดระหว่างราชวงศ์ทั้งสอง ถึงจุดที่รัชกาลที่ 5 ได้ส่งสมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ ให้เดินทางไปศึกษาที่เซนตปีเตอร์สเบิร์ก ส่วนเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นหลังจากนั้น หลายคนคงทราบดี เพราะสมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ได้แอบทำพิธีสมรสกับหญิงสาวชาวรัสเซีย (ที่มาจากเมืองเคียฟ ในยูเครนในปัจจุบัน) ที่มีชื่อว่าเยกาเจรีนา อีสานอฟนา เดสนิตสกายา (ต่อมามีชื่อเรียกสั้นๆ ว่า หม่อมคัทริน ณ พิษณุโลก) นำมาซึ่ง “วิกฤต” ในราชสำนัก เพราะการสมรสกับชาวต่างชาติ โดยเฉพาะ “ฝรั่ง” นั้นเป็นเรื่องต้องห้ามด้วยเหตุผลในเรื่องของอัตลักษณ์แห่งสถาบันกษัตริย์และการเมืองในยุคอาณานิคมด้วย ประการที่สาม การเปลี่ยนแปลงการปกครองของรัสเซียเมื่อ 100 ปีที่ผ่านมา มีส่วนในการเป็นแรงบันดาลใจให้นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงการปกครองของไทยในปี 2475 (ค.ศ. 1932) โดยส่วนหนึ่งของประกาศคณะราษฎร มีการอ้างถึงพระเจ้าซาร์และราชวงศ์โรมานอฟ เพื่อจะบอกถึงความสำคัญของรัสเซีย และความเกี่ยวโยงกับการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองของไทยเรามาเริ่มจากคำถามที่สำคัญก็คือ ทำไมเราจำเป็นต้องเรียนรู้ถึงการล่มสลายของสถาบันกษัตริย์ของรัสเซีย คำตอบง่ายๆ ก็คือ การเรียนรู้ถึงความผิดพลาดของสถาบันกษัตริย์รัสเซียเพื่อใช้เป็นบทวิเคราะห์อนาคตของสถาบันกษัตริย์ไทย ซึ่งเนื้อหาในบทความนี้ได้อธิบายถึงมุมมองและทัศนคติทางการเมืองของโรมานอฟ ที่นำไปสู่จุดจบของสถาบันกษัตริย์ในที่สุด อาจกล่าวได้ว่า ไทยและรัสเซียมีความสัมพันธ์ที่แนบแน่น ไม่แพ้ความสัมพันธ์ที่เรามีกับชาติยุโรปอื่นๆ จะต่างกันก็แต่เพียงสยามมองรัสเซียในฐานะเพื่อนมากกว่าศัตรู ในยุคสูงสุดของลัทธิอาณานิคม สยามกลายมาเป็น “รัฐกันชน” ของอังกฤษและฝรั่งเศส รัชกาลที่ 5 จึงมองเห็นว่าการคบหากับรัสเซียสามารถเป็นตัวสร้างสมดุลในความสัมพันธ์ที่สยามมีกับชาติฝรั่ง อาจกล่าวได้ว่า ในบรรดาการเสด็จประพาสยุโรปของรัชกาลที่ 5 ครั้งแรกในปี 2440 (ค.ศ. 1897) การเสด็จประพาสรัสเซียและได้เข้าเฝ้าพระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ 2 ที่มีการฉายพระรูปแล้วนำไปตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์หลายฉบับในยุโรป มีความสำคัญในแง่สะท้อนความต้องการของสยามที่จะได้รับการยอมรับที่เท่าเทียมกับราชวงศ์ในยุโรป กระนั้นการพบปะกันครั้งนั้นยังมีที่มาที่ลึกซึ้งกว่านั้นด้วยระหว่างวันที่ 20-24 มีนาคม 2433 (ค.ศ. 1890) ในขณะที่นิโคลัสที่ 2 ยังดำรงตำแหน่ง “ซาเรวิช” หรือมกุฎราชกุมารรัสเซีย พระองค์ได้เสด็จประพาสสยาม มีการจัดพิธีต้อนรับใหญ่โต จน ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช ได้นำเรื่องราวส่วนนี้ไปเขียนในวรรณกรรมเรื่อง สี่แผ่นดิน ว่า”ศัพท์แสงที่ใช้กันในวัง ซึ่งคนข้างนอกไม่รู้พลอยก็เข้าใจ และใช้ได้ถูกต้อง เป็นต้นว่ามีงานการอย่างใหญ่ ต้องตระเตรียมมาก ก็มักจะพูดกันว่า “ราวกับรับซาเรวิช” ซึ่งพลอยก็เข้าใจว่าเป็นงานใหญ่ โดยไม่ต้องรู้ว่า “ซาเรวิช” นั้นคือ พระเจ้าซาร์นิโคลาสที่ ๒ เมื่อเสด็จเมืองไทย สมัยเป็นมกุฏราชกุมารประเทศรุสเซีย ทางวังเตรียมรับเสด็จกันเป็นการใหญ่ จนกลายเป็นคำพูดติดปาก”การพบปะครั้งนั้นได้สร้างความประทับใจให้กับนิโคลัสอย่างมาก เมื่อรัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก พระเจ้าซาร์ (ณ เวลานั้นได้ดำรงตำแหน่งพระเจ้าซาร์แล้ว) ถึงกับเสด็จมารับรัชกาลที่ 5 ถึงสถานีรถไฟเอง หลังจากการเยือนในครั้งนั้น นิโคลัสได้ชักชวนให้รัชกาลที่ 5 ส่งพระราชโอรสไปศึกษายังประเทศรัสเซีย โดยพระองค์ยินดีที่จะรับอุปการะเสมือนสมาชิกราชวงศ์โรมานอฟ ในที่สุด รัชกาลที่ 5 ได้ส่งสมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถไปศึกษาต่อที่โรงเรียนนายร้อยมหาดเล็กรัสเซียตามคำเชื้อเชิญของพระเจ้าซาร์ สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถเป็นพระราชโอรสองค์ที่ 40 ในรัชกาลที่ 5 และองค์ที่ 4 ในสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง และทรงเป็นพระอนุชาธิราชในรัชกาลที่ 6 ด้วย จึงอาจกล่าวได้ว่า ราชวงศ์โรมานอฟกับราชวงศ์จักรีมีความผูกพันกันมานานพอควรการล่มสลายของโรมานอฟเป็นกระจกเงาสะท้อนการสิ้นสุดของระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ของไทย ส่วนหนึ่งได้กลายมาเป็นแรงบันดาลใจให้คณะราษฎรทำการเปลี่ยนแปลงการปกครองของประเทศ ตามประกาศของคณะราษฎรในปี 2475 ได้มีการระบุอย่างชัดเจนถึงการเปลี่ยนแปลงในรัสเซียที่มีผลมาจากระบอบที่กดขี่ประชาชน ดังที่ปรากฏในข้อความข้างล่าง”ราษฎรทั้งหลาย เมื่อกษัตริย์องค์นี้ได้ครองราชสมบัติสืบจากพระเชษฐานั้น ในชั้นต้น ราษฎรบางคนได้หวังกันว่า กษัตริย์องค์ใหม่นี้คงจะปกครองราษฎรให้ร่มเย็น แต่การก็หาได้เป็นไปตามที่คิดหวังไม่ กษัตริย์คงทรงอำนาจเหนือกฎหมายอยู่ตามเดิม ทรงแต่งตั้งญาติวงศ์และคนสอพลอไร้คุณความรู้ให้ดำรงตำแหน่งที่สำคัญๆ ไม่ทรงฟังเสียงราษฎร ปล่อยให้ข้าราชการใช้อำนาจหน้าที่ในทางทุจริต มีการรับสินบนในการก่อสร้าง ซื้อของใช้ในราชการ หากำไรในการเปลี่ยนราคาเงิน ผลาญเงินของประเทศ ยกพวกเจ้าขึ้นให้สิทธิพิเศษมากกว่าราษฎร กดขี่ข่มเหงราษฎร ปกครองโดยขาดหลักวิชา ปล่อยให้บ้านเมืองเป็นไปตามยถากรรม ดั่งที่จะเห็นได้จากความตกต่ำในทางเศรษฐกิจและความฝืดเคืองในการทำมาหากิน ซึ่งพวกราษฎรได้รู้กันอยู่ทั่วไปแล้ว รัฐบาลของกษัตริย์เหนือกฎหมายมิสามารถแก้ไขให้ฟื้นขึ้นได้การที่แก้ไขไม่ได้ ก็เพราะรัฐบาลของกษัตริย์มิได้ปกครองประเทศเพื่อราษฎร ตามที่รัฐบาลอื่น ๆ ได้กระทำกัน รัฐบาลของกษัตริย์ได้ถือเอาราษฎรเป็นทาส (ซึ่งเรียกว่า ไพร่ บ้าง ข้า บ้าง) เป็นสัตว์เดียรัจฉาน ไม่นึกว่าเป็นมนุษย์ เหตุฉะนั้น แทนที่จะช่วยราษฎร กลับพากันทำนาบนหลังราษฎร จะเห็นได้ว่า ภาษีอากรที่บีบคั้นเอามาจากราษฎรนั้น กษัตริย์ได้หักเอาไว้ใช้ส่วนตัวปีหนึ่งเป็นจำนวนหลายล้าน ส่วนราษฎรสิ กว่าจะหาได้แม้แต่เล็กน้อย เลือดตาแทบกระเด็น ถึงคราวเสียเงินราชการหรือภาษีใด ถ้าไม่มีเงิน รัฐบาลก็ยึดทรัพย์หรือใช้งานโยธา แต่พวกเจ้ากลับนอนกินกันเป็นสุข ไม่มีประเทศใดในโลกจะให้เงินเจ้ามากเช่นนี้ นอกจากพระเจ้าซาร์และพระเจ้าไกเซอร์เยอรมัน ซึ่งชนชาตินั้นก็ได้โค่นราชบัลลังก์ลงเสียแล้ว”ความสำคัญของประวัติศาสตร์รัสเซียที่มีต่อการเปลี่ยนแปลงของสยามจึงเป็นสิ่งที่เราเพิกเฉยไม่ได้ หรืออีกนัยหนึ่ง สิ่งที่เกิดขึ้นในรัสเซียนอกจากจะให้บทเรียนแก่สยาม จนนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงการปกครองแล้ว ยังสามารถให้บทเรียนกับสถาบันกษัตริย์ไทยในยุคปัจจุบัน ต้องยอมรับว่า การเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี 2475 เริ่มด้วยการลดความสำคัญทางการเมืองของกษัตริย์ไทย ต่อมาได้เริ่มฟื้นตัวหลังรัฐประหาร 2490 ซึ่งเป็นช่วงเดียวกัน รัชสมัยของกษัตริย์ภูมิพล สถาบันกษัตริย์ได้สร้างความแข็งแกร่งจนกลายมาเป็นเสาหลักทางการเมืองไทยหลายทศวรรษ เมื่อเรามาถึงหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญของการเปลี่ยนผ่านรัชสมัยในปัจจุบัน การดำรงอยู่ของสถาบันกษัตริย์จึงกลายมาเป็นหัวข้อการอภิปรายที่สำคัญอีกครั้ง และการล่มสลายของสถาบันกษัตริย์รัสเซีย อาจเป็นเครื่องชี้วัดอนาคตของสถาบันกษัตริย์ไทยได้ สำคัญที่สุดก็คือ ความสามารถในการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงของราชวงศ์ของไทยว่าจะทำได้มากน้อยเพียงใด และกษัตริย์องค์ปัจจุบันเข้าใจถึงความจำเป็นของการปฏิรูปเพื่อความอยู่รอดของสถาบันกษัตริย์หรือไม่บทความในส่วนต่อจากนี้จะเป็นการย้อนเวลากลับไปสู่ช่วงวิกฤตทางการเมืองของรัสเซีย จุดเน้นที่สำคัญอยู่ที่ความเป็นอยู่และการเปลี่ยนแปลงในครอบครัวโรมานอฟที่มีผลมาจากการเมือง ผมละมิติทางการเมืองอื่นๆ อาทิ การเกิดขึ้นของคณะปฏิวัติรัสเซีย หรือกลไกทางการเมืองใหม่ที่มาแทนที่แบบเก่า แต่ประสงค์ที่จะเล่าเรื่องที่เกิดขึ้นในราชวงศ์โรมานอฟ ความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกในราชวงศ์ และมุมมองที่พวกเขามีต่อความเป็นราชนิกูลที่ต่างไปจากโลกแห่งความเป็นจริงนอกรั้ววัง[i] ส่วนหนึ่งของบทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลที่ได้จากสารคดีของสำนักข่าว BBC เรื่อง “Russia’s Lost Princesses: The Gilded Cage,” 21 สิงหาคม 2557.